UCSIA
Prinsstraat 14
B-2000 Antwerpen
marijke.celis@ua.ac.be
Tel. +32 (0)3 265 49 60
Fax +32 (0)3 707 09 31
Traditie en toekomst van vorming als mens, burger, professional

over de rol van onderwijs in persoonsvorming en burgerschapsvorming

Op 17 mei organiseerde UCSIA de derde editie van de onderwijsdialoogdag over de rol van onderwijs in persoonsvorming en burgerschapsvorming. De studienamiddag werd bijgewoond door een 50-tal deelnemers, overwegend pedagogische begeleiders.

Drie getuigenissen uit de praktijk, van een leerkracht, leerling en beleidsmedewerker werden gevolgd door twee, meer theoretische pedagogische uiteenzettingen.


De Gouden munt: weg met alleen functionele taalvaardigheid voor beroepsleerlingen

Schrijfster en leerkracht, Ruth Lasters, uitte haar verontwaardiging over het feit dat leerlingen uit het technisch onderwijs amper nog taalonderricht krijgen (zij hebben geen vak Nederlands en de enige taalvorming die zij nog krijgen vormt een klein onderdeel het ‘Project Algemene Vakken’, dat vier uur per week wordt gegeven). Hierdoor onthouden wij een groot deel van de leerlingenpopulatie taalemotie en-plezier, wat nochtans essentieel is voor een continue verbale en cognitieve ontwikkeling. Zij pleit voor taalgericht lesgeven en leesbevordering (zelf ging ze met haar leerlingen aan de slag met een eigen hedendaagse interpretatie van het theaterstuk Romeo en Julia).

Download de PowerPoint | Download de tekst


Beschavingsbesef: Hoe kunnen we als samenleving identiteit gebruiken om het leerproces te stimuleren, leerlingen te motiveren, onze cultuur en traditie mee te geven en integratie te stimuleren?

Othman El Hammouchi, laatstejaars secundair onderwijs en laureaat van de Belgische Filosofie Olympiade, ziet onderwijs als een proces dat de jongere moet ondersteunen in zijn groei naar autonoom (zelf)bewustzijn en kritische onafhankelijkheid. Deze ontwikkeling omvat zowel een rationele, als een morele, spirituele, esthetische en lichamelijke component en schrijft zich in, in een bredere beschavingscontext.


‘Samen leren samenleven’: Burgerschapsvorming binnen de contouren van het PPGO!

Elias Hemelsoet, beleidsadviseur in het GO! Onderwijs, lichtte toe hoe het neutraliteitsbeginsel, dat wordt geïnterpreteerd als samenleven op grond van gelijkwaardigheid, de basis vormt voor een pedagogisch project PPGO! gebaseerd op actief burgerschap en maatschappelijke betrokkenheid. Het PPGO! bestaat nu 10 jaar en wordt herdacht i.f.v. de veranderende samenleving, gekenmerkt door digitale communicatie en superdiversiteit. Hiertoe werd een bevraging onder directie, leerkrachten, leerlingen en ouders ingericht. Daaruit blijkt onder meer dat leerlingen waarden als respect een meer actieve invulling geven (ervoor zorgen dat iedereen zijn mening kan uiten en leren omgaan met verschillen i.p.v. de passieve concepten van tolerantie en verdraagzaamheid). In het vernieuwde PPGO! verschuift de focus van individuele ontwikkeling naar de verhouding van het individu tot de samenleving en van actief pluralisme naar actief burgerschap. De school als een oefenplaats voor samen leren samenleven en de school als actor in de samenleving.

Download de PowerPoint


Schoolse vorming: een kwestie van basisconditie

Pedagoog Maarten Simons van het Laboratorium voor Educatie en Samenleving van de KU Leuven verdedigde de school als een specifieke locatie voor een specifieke pedagogische benadering. Er zijn verschillende vormen van leerprocessen zoals socialiseren (sociologische benadering), responsabiliseren (ethische benadering), emanciperen (politieke benadering), initiëren (culturele benadering). Dit zijn externe benaderingen die worden toegepast op de school waardoor die wordt geïnstrumentaliseerd. Schools leren is een zeer specifieke pedagogische vorm (zoals de democratie een zeer specifieke vorm van politiek systeem is). De samenleving maakt tijd en ruimte vrij voor de volgende generatie om zich te vormen tot een generatie die in staat is de samenleving te vernieuwen (de school installeert in zekere zin een pedagogisch generatieconflict die de bestaande orde op het spel kan zetten). Schoolse vorming is er dan ook op gericht om een basisgrammatica (‘geletterdheid’) mee te geven die de leerling in staat stelt de realiteit te ontsluiten en zich te verhouden tot wat hem beïnvloedt.

Download de PowerPoint


Algemene vorming in en door beroepsopleiding

Hans Van Crombrugge, hoofdlector pedagogische vakken en onderzoeker aan het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen van de Odisee Hogeschool, vertrok van de spanning tussen algemene vorming en technisch en beroepsonderwijs. Heeft dit dan geen vormende waarde? Duitse pedagogen uit de vorige eeuw, -onder meer Eduard Spranger, die stelde dat er geen sprake kan zijn van algemene vorming zonder beroepsvorming-, werkten curricula uit waarbij leerlingen eerst ambachtelijke vorming kregen en pas daarna algemene vorming. Bij het ambacht staat de creativiteit centraal, gaat het om een initiatie in een wereld (met eigen grammatica) die moet leiden tot een eigen weg. Pedagoog John Dewey vond het belangrijk om de leerling in contact te brengen met het beroepsveld om te ontdekken wat hem past, waar hij plezier in vindt en wat hem uitdaagt om zich te verbeteren. Daarna komt het erop aan om jouw talent met de wereld te verbinden en van een beroep een roeping te maken. Het concept van meesterschap verdient hernieuwde aandacht en is ook van toepassing op de leerkracht die zijn leerlingen uit hun leefwereld haalt en tot spreken brengt.