UCSIA
Prinsstraat 14
B-2000 Antwerpen
marijke.celis@ua.ac.be
Tel. +32 (0)3 265 49 60
Fax +32 (0)3 707 09 31
Luther anno 2017

Dat Luther 500 jaar geleden in Wittenberg zijn 95 leerstellingen bekendmaakte, vormde voor UCSIA een aanleiding om het belang van zijn denken en werken uit verschillende invalshoeken te peilen in een reeks masterclasses en lezingen die plaatsvonden op 9, 10, 23 en 24 november en op 14 en 15 december. Op 12 oktober 2017 opende de Antwerpse protestantse gemeenschap de reeks met een paneldebat in de kerk van de Brabantse Olijfberg.

Thomas Kaufmann droeg met een openhartige historische reconstructie bij tot een juist begrip van de lutherse houding ten aanzien van de joden. Losgemaakt uit de context van zijn tijd en van het luthers theologische kader klinken zijn traktaten bevreemdend: zo roept hij op tot het in brand steken van synagogen. Maar Luther streefde naar een theologisch homogeen Duitsland, niet naar een Arische staat. Wellicht heeft hij populaire bestaande vormen van antisemitisme gecultiveerd om zijn eigen theologische overtuigingen en nieuwe positie als kerkleider ingang te doen vinden.

Lees meer...

Andrew Pettegree maakte duidelijk dat het nieuwe en innovatieve medium van de boekdrukkunst Luther heeft toegelaten zijn gedachtegoed als ware het een hedendaagse nieuwe merknaam breed en snel te verspreiden. Omgekeerd hielp Luther de nieuwe industrietak vooruit. Hij leverde een degelijk en toegankelijk product met teksten in de volkstaal en illustraties aan een nieuwe koopkrachtige markt. Ook Antwerpse uitgevers/drukkers speelden daarin een belangrijke rol.

Lees meer...

Heinz Schilling wees op andere hervormers binnen de kerk zoals Karel V en Cisneros van Toledo. Net zoals Luther beleden ze een piëteit geënt op de figuur van Christus en deden ze aan persoonlijke Bijbelstudie in toegankelijke spreektaal. Luthers uitgesproken standpunt noopte de gematigden om de rangen rond de paus te sluiten. In tegenstelling tot Erasmus die het verlies aan eenheid betreurde, versterkte Luther de onenigheid door het proclameren van de waarheid. Dit leidde samen met allerlei politieke en dynastieke ambities – zoals die van verschillende vorstenhuizen – uiteindelijk tot de 30-jarige oorlog. De Habsburgse dynastie vestigde zich en Spanje en Portugal startten hun expansie naar Midden- en Latijns- Amerika, Afrika en het Verre Oosten. Tegelijk bedreigde het Ottomaanse rijk na de annexatie van Caïro de zuidoostelijke flank van Europa. De protestantse reformatie was bijgevolg niet de enige gebeurtenis van wereldformaat en ze kaderde binnen een bredere cultuur van verandering.

Lees meer...

In een paneldebat met Jan De Volder, Geert Van Istendael & Joke Van Leeuwen werd van gedachten gewisseld over een waaier aan actuele kwesties en spanningen met diepe wortels in het zopas geschetste tijdsgewricht: gewetensvrijheid en vrije meningsuiting, tolerantie, godsdienstvrijheid en levensbeschouwelijk pluralisme, secularisme, het recht te beledigen, opdringen van religieuze overtuigingen en tekenen, onverdraagzaamheid of religieus extremisme. Een panellid vroeg zich af of de vrijheid van meningsuiting niet leidt tot een kakofonische versplintering van waarheden.