UCSIA
Prinsstraat 14
B-2000 Antwerpen
marijke.celis@ua.ac.be
Tel. +32 (0)3 265 49 60
Fax +32 (0)3 707 09 31
Twee huizen, één kindertijd

Kinderen beschermen tegen de bijverschijnselen van een scheiding

Robert Emery, Professor Psychologie en Directeur van het ‘Center for Children, Families and the Law’ van de Universiteit van Virginia, werd door het Centrum voor Longitudinaal en Levenslooponderzoek (CELLO) van de Universiteit van Antwerpen uitgenodigd in het kader van de echtscheidingsconferentie van het European Network for the Sociological and Demograhic Study of Divorce, dat zijn 15de bijeenkomst organiseerde aan de Universiteit van Antwerpen op 5-7 oktober 2017 .

In opvolging van andere initiatieven, die UCSIA reeds met CELLO organiseerde, (zoals de internationale workshop The Family Kaleidoscope; Evolving Partnerships and Parenting in maart 2014 en de conferentie Family Transitions from the Perspective of Children van september 2015, programmeerde UCSIA deze lezing om het bredere publiek de mogelijkheid te bieden deze toonaangevende expert met meer dan 30 jaar ervaring in bemiddeling en onderzoek naar echtscheiding, -waarvan zijn recente publicatie ‘Two Homes, One Childhood: A Parenting Plan to Last a Lifetime’ getuigt-, aan het woord te horen.

De sessie werd bijgewoond door onderzoekers uit het internationale netwerk en een zestigtal lokale praktijkexperts uit het sociale werk en de onderwijssector, geneeskunde en rechtsbemiddeling, therapie en spirituele begeleiding.

Dimitri Mortelmans, Directeur van CELLO, leidde de spreker in en wees op het belang van een interdisciplinaire uitwisseling tussen de onderzoeksvelden van de psychologie en de sociologie. UCSIA moedigt multidisciplinaire benaderingen van complexe sociale problemen aan zoals de publicatie Changing Family Dynamics and Demographic Evolution: The Family Kaleidoscope (Edward Elgar 2016), uitgegeven door Dimitri Mortelmans, Koenraad Matthijs, Elisabeth Alofs en Barbara Segaert, met bijdragen van o.a. Frank F. Furstenberg Jr., Laurent Toulemon, Wendy Sigle en Jacqueline Scott, ook aangeeft.

Robert Emmery vertrok van de vaststelling dat als je kinderen hebt, je nooit meer helemaal kan scheiden. Kinderen zouden zich geen zorgen mogen maken over hun ouders. Hij haalt hierbij zijn eigen ervaring als gescheiden ouder aan die geconfronteerd wordt met sleutelmomenten, zoals huwelijk en geboorte, in het leven van zijn kinderen. Op die momenten hebben zij behoefte aan de aanwezigheid van beide ouders.

Waaraan hebben kinderen de grootste behoefte? Volgens Maslow, die de piramide van menselijke behoeften ontwierp, worden hogere behoeften zoals zelfverwezenlijking en zelfwaardering, liefde en zich thuis voelen, opgeofferd voor de basisbehoeften van veiligheid en psychologisch welzijn, als het niet anders kan. Uitgaand van de stelling dat kinderen recht hebben om kind te zijn, heeft Emery zijn eigen hiërarchie uitgewerkt. Zij hebben recht op twee goede ouders, onvoorwaardelijke liefde, bescherming tegen geweld, recht op onderhoud en onderdak. Als het hoogste goed van onvoorwaardelijke liefde van beide ouders niet haalbaar blijkt, moeten de andere behoeften zo goed mogelijk worden ingevuld.

De ervaringen van kinderen in echtscheiding komen stillaan aan bod in films zoals de Disney film ‘Inside Out’ en daarvoor wordt beroep gedaan op bevindingen uit onderzoek (Robert Emmery wordt hiervoor benaderd).

Relaties stoppen niet bij echtscheiding; ze moeten worden heronderhandeld. Om de voorwaarden voor afspraken rond een ouderschapsplan te optimaliseren, is inzicht in het ouderlijk conflict noodzakelijk.

Woede is een normale reactie op echtscheiding. Het verzacht onderliggende emoties. Het helpt gevoelens van pijn, liefde, verdriet en schuld te verdringen. Het is ook een manier om vast te houden aan wat was. Verdriet om wat verloren gaat (een thuis, vriendschap, hoop en dromen) kan in woede worden geuit. Op termijn kan dit evolueren naar onverschilligheid, wat, eerder dan haat, tegenover liefde staat. De fazen waardoor verdriet gaat werden op lineaire wijze in kaart gebracht door Kübler-Ross. Maar in het geval van echtscheiding, in tegenstelling tot het afscheid nemen van een overledene, ontwikkelt het verwerkingsproces zich eerder cyclisch, van liefde over woede tot verdriet en terug en duurt het langer (gemiddeld 3 jaar in vergelijking tot de verwerking van een overlijden, omdat de mogelijkheid om het verlies goed te maken blijft bestaan).

Een onderzoeksproject van Robert Emery over rouwverwerking bij gestrande relaties, gebaseerd op dagboeknotities van studenten, toonde heel uiteenlopende resultaten. Toen hij het onderzoek opnieuw deed, maar ditmaal over een langere termijn gemeten, vertoonden de individuele verwerkingsprocessen meer onderlinge gelijkheid en bleken de resultaten wel te beantwoorden aan zijn hypothese van het cyclische verwerkingsproces. Wat het moeilijk maakt is dat de partners bij een scheiding zich elk op een ander punt in de cyclus bevinden. Diegene die eruit wil stappen heeft het emotionele proces al grotendeels doorlopen vooraleer de ander ermee geconfronteerd wordt. Zij ervaren de scheiding respectievelijk als een verlies na een lange ziekte versus een verlies na een plotselinge aanrijding. Dit vergemakkelijkt de besluitvorming rond de kinderen er niet op.

Een relatie is als een stroom die loopt van een zakelijke relatie over een vriendschappelijke relatie tot een liefdesrelatie. Je kan niet tegen de stroom in zwemmen. Je moet teruggaan naar het begin en een zakelijke relatie over het ouderschap aangaan. Je hebt de woede nodig om jouw verdriet te verwerken, maar je mag niet handelen uit woede. Je kan enkel aan jezelf werken, jouw ex kan dit niet in jouw plaats doen en jij niet in die van haar/hem.

Gedurende de daaropvolgende uitwisseling met het publiek werden specifieke gevallen voorgelegd voor advies van Robert Emery.