UCSIA
Prinsstraat 14
B-2000 Antwerpen
marijke.celis@ua.ac.be
Tel. +32 (0)3 265 49 60
Fax +32 (0)3 707 09 31
Geloof en maakbaarheid

Studiedag voor leerkrachten Rooms-katholieke godsdienst
6 maart 2018, Elewijt

Trust in God, as if the whole course of events depends on you and not on God, but fully implement your plans as if nothing needs to be done by you, but only by God. 
(Ignatius van Loyola, gevonden in Gabriel Hevenesi sJ, Scintillae Ignatianae (Ignatian Sparks) in 1715).

Thema

Het vooruitgangsdenken is zo aanwezig in ons denken dat we ook bij groot onheil, mislukking, tegenslag de werkelijkheid naar onze hand willen zetten om onszelf zo te redden. Het maakbaarheidsideaal veronderstelt daarbij een totale controle over en beheersing van de werkelijkheid. Maar wat gebeurt er wanneer iets onbeheersbaar wordt? Wanneer je de controle verliest? Wat kan je dan doen? Wat ontdek je dan?

Wanneer gelovigen zeggen “god heeft het zo gewild” dan betekent dit dat men zich overgeeft aan de kracht van God om er uit te komen. Hoewel deze uitspraak op fatalisme (“het zij zo”) kan lijken, wil ze net de christelijke toewijding en overgave verwoorden als ook het verzet tegen het bestaande. Dit verzet impliceert ook een bepaalde maakbaarheid van de wereld die vorm kan krijgen in kleine acties gericht op God, en in structurele en politieke veranderingen en persoonlijk engagement en inzet.

Hoe definiëren gelovigen dit maakbaarheidsideaal? Kunnen ze zich hier in een of andere bewoording bij aansluiten of hebben gelovigen een andere voorkeurspositie om naar de wereld te kijken? Hoe verhouden deze maatschappijvisie en geloof zich tegenover elkaar?  Wanneer zijn we hulpeloos en wat kunnen we daarmee? Is het christelijke optimisme en fundamentele vertrouwen in het leven communiceerbaar; bespreekbaar in de klas?

Voorbereidende opdracht

De deelnemers lezen het web-artikel De geloofsbelijdenis van Erik Borgman als voorbereiding op de studiedag.

Werkwijze

De tekst van Borgman is het vertrekpunt voor ons gesprek over het maakbaarheidsideaal. Tijdens de dialoogsessies willen we de leerkrachten laten oefenen in het creëren van een hermeneutische ruimte onder elkaar, als ook nadenken over toepassingen van de thematiek in de klascontext. Daarvoor krijgen de leerkrachten verschillende bouwstenen aangereikt om de thematiek te verdiepen en met elkaar (en later in de klas) in dialoog te gaan.

We denken na over volgende vragen:

  • Wat kan je met de tekst van Borgman doen in de klas? Welke extra impulsen zou je binnenbrengen?
  • Hoe kunnen we de hermeneutische ruimte dichtgooien en hoe kunnen we ze open houden?
  • Wat zijn onze vooronderstellingen met betrekking tot de bouwstenen en onze gesprekspartners (leerlingen, leerkrachten)?
Programma

09.15u Welkom
Dominiek Lootens, academisch onderdirecteur, UCSIA.
09.25u Bouwsteen 1: Tekst “Geloofsbelijdenis van Borgman”
Bespreking tekst, Luc Braeckmans, academisch directeur, UCSIA. 
Gesprek leerkrachten.
10.15u Bouwsteen 2: film Demain
Inleider, Ronald Sledsens, voormalig inspecteur-adviseur, bisdom Antwerpen.
10.45u Pauze
11.15u Gesprek
  • Welke voorstelling geeft de film van het maakbaarheidsideaal? 
  • Op welke manier kan je ze kritisch in dialoog brengen met de tekst van Borgman?
  • Hoe kunnen je deze impulsen in dialoog brengen met je eigen levensbeschouwing?
  • Hoe breng je dit aan bod in de klas? Heb je alternatieve suggesties om deze thematiek aan bod te brengen?
12.30u Lunch
13.30u Bouwsteen 3: Politieke theologie en het maakbaarheidsideaal
Lezing door Goedroen Juchtmans, senior onderzoeker, HIVA, Leuven
14.00u Bouwsteen 4: Welk toekomstbeeld in de Bijbel? Het Visioen, een literair genre
Lezing door Bart Paepen, bisschoppelijk vicaris, Antwerpen
14.30u Gesprek:
  • Hoe verbind je sociaal beleid met het maakbaarheidsideaal?
  • Hoe verbind je het theologisch denken rond het visioen met het maakbaarheidsideaal?
  • Hoe kan je deze ‘bouwstenen’ verbinden met je eigen levensbeschouwing?
  • Hoe breng je deze theologische inhouden aan bod in de klas?
15.45u Getuigenissen van de dag
16.00u Einde