UCSIA
Prinsstraat 14
B-2000 Antwerpen
marijke.celis@ua.ac.be
Tel. +32 (0)3 265 49 60
Fax +32 (0)3 707 09 31
Death and the Migrant: afscheid en interculturele diversiteit

Professionele studiedag

Met deze interactieve studiedag willen we de culturele diversiteit van het ervaren van en omgaan met verlies belichten. Vier gastsprekers delen hun inzichten rond diverse aspecten van interculturele rouwzorg en de relatie tussen migratie en de ervaring van sterven en rouw. Deze lezingen dienen als basis voor een stimulerende gedachteuitwisseling tussen de deelnemers en de gastsprekers. In de voormiddag behandelen we het thema van migratie en sterven vanuit een kritische sociologische invalshoek. In de namiddag gaan we dieper in op het thema van interculturele rouwzorg aan de hand van praktijkexpertise en -ervaring.

UCSIA biedt deze studiedag aan in samenwerking met het Kenniscentrum voor levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid (KSGV), een wetenschappelijke vereniging die zich toelegt op de relatie tussen levensbeschouwing en geestelijke gezondheid.

Programma

08.30u Onthaal en registratie

DEATH AND THE MIGRANT
09.00u Welkom en inleiding op het programmadeel door Dominiek Lootens (UCSIA)
09.15u

Reflectie door Yasmin Gunaratnam 'Death and the Migrant'

Tijdens deze lezing biedt keynote spreker Yasmin Gunaratnam een sociologische blik op de ervaring van dood en verlies bij mensen met een migratieachtergrond. Via narratief onderzoek gaat Gunaratnam op zoek naar de sociale, culturele en economische contexten waarin migranten omgaan en in aanraking komen met palliatieve zorg, het stervensproces en de ervaring van rouw.

Yasmin Gunaratnam doceert sociologie aan Goldsmiths University in Londen. Zij onderzoekt de samenhang tussen etniciteit en machtsverhoudingen en publiceerde Death and the Migrant (Bloomsbury Academic, 2013). Zij is mede-auteur van Go Home? The Politics of Immigration Controversies (Manchester University Press, 2017).

09.45u

Groepsgesprekken 'lichaam, grenzen en zorg'

Moderator: Marc Calmeyn

10.30u Koffiepauze
11.00u

Reflectie door Yasmin Gunaratnam 'Experiencing Race and Ethnicity'

Yasmin Gunaratnam laat ons kennismaken met de krachtlijnen doorheen haar werk Researching ‘Race’ and Ethnicity. Methods, Knowledge and Power en zoomt tijdens deze lezing in op de manieren waarop we als professional of onderzoeker de ervaring van ‘anders zijn’ en van etniciteit vanuit een ethische invalshoek kunnen begrijpen en benaderen.

11.30u

Groepsgesprekken 'verschil, kennis en macht'

Moderator: Marc Calmeyn

12.30u Lunch

AFSCHEID EN INTERCULTURELE DIVERSITEIT
13.15u Welkom en inleiding op het programmadeel door Rien van Uden (KSGV)
13.30u

Thema: Interculturaliteit en rouw

lezing door prof. dr. Lucia De Haene

Collectief geweld en gedwongen migratie zijn wezenlijk verbonden met ervaringen van verlies en rouw, in processen van culturele ontworteling, het traumatisch verlies van gezins- en gemeenschapsleden in contexten van georganiseerd geweld, of ambivalent verlies in een context van langdurige gezinsseparatie. In deze bijdrage exploreren we verschillende modaliteiten van verlies die verweven zijn met collectief geweld, vlucht en diaspora, en belichten we hoe deze een rol spelen in welbevinden en gezinsrelaties bij vluchtelingen. Aan de hand van casuïstiek onderzoeken we de complexe interactie tussen trauma en verlies bij vluchtelingen, en documenteren we de rol van culturele en collectieve identificaties in het omgaan met traumatisch lijden en verlies.

Lucia De Haene behaalde in 2009 haar doctoraat in de Pedagogische Wetenschappen aan de KU Leuven met een dissertatie over gehechtheid in vluchtelingengezinnen, met inbegrip van een analyse van de betekenis van een narratieve methodologie in onderzoek met kwetsbare onderzoekspopulaties. In 2010 ontving ze een Fulbright Research Scholar Award. Sinds 2012 is Lucia als docente verbonden aan de onderzoekseenheid Educatie, Cultuur en Samenleving en doceert ze binnen het domein van de interculturele pedagogiek.

14.00u

Thema: Over de werking van ritueel bij rouw en verlies

lezing door dr. Joanna Wojtkowiak

In deze lezing zal worden ingegaan op de werking van ritueel bij rouw en verlies. Op welke manier kunnen rituelen transformerend en helend werken bij rouwervaringen? Wat kunnen wij leren over rouw door het bestuderen van ritueel? Rituelen zijn sterk cultuurgebonden en daarmee moeilijk te vertalen naar een andere context: wat is de rol van ritueel bij rouw en verlies in onze veranderende samenleving met een toenemende diversiteit ook op het vlak van rituelen?

Joanna Wojtkowiak is cultuur- en godsdienstpsycholoog. Zij is als universitair docent verbonden aan de Universiteit voor Humanistiek. Zij deed een dissertatieonderzoek naar hedendaagse rituelen rondom sterven, dood en rouw met een focus op symbolische onsterfelijkheid.

14.30u Koffiepauze
15.00u

3 groepsgesprekken

15.45u

Thema: Stigma en afscheid van identiteit

lezing door dr. Kirsten Catthoor

Een stigma is een litteken, een schandvlek, dat een persoon ongewenste eigenschappen toedicht en daardoor isoleert van de rest van de maatschappij. Het betekent het verlies van een goede reputatie, een vorm van opspraak of ongeloofwaardigheid. Het gevoel van minderwaardigheid, de negatieve bejegening door anderen, de vooroordelen en de discriminatie geven aanleiding tot fundamenteel en diep lijden en uitgesproken rouw. Mensen met een psychische kwetsbaarheid zijn slachtoffer van deze vorm van afwijzing. Bij migranten met een psychische problematiek gaat het om een dubbele afwijzing en een nog grotere rouw. In deze lezing zal ingegaan worden op de destructieve mechanismen van stigma in de maatschappij, maar ook op kansen tot groei en ontwikkeling.

Kirsten Catthoor is psychiater binnen het psychiatrisch ziekenhuis Stuivenberg volwassenenpsychiatrie. In 2016 promoveerde Kirsten Catthoor aan de Universiteit Antwerpen met een proefschrift getiteld ‘The silent sorrow of psychiatric stigma’. Kirsten Catthoor is tevens wetenschappelijk secretaris van de Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie.

16.15u

Plenaire sessie met de gastsprekers

Moderator: Walter Krikilion

16.45u Netwerkdrink