|
Tolerantie is een belangrijk begrip voor het recht, de religie en de politiek in de multiculturele samenleving en globale wereld van vandaag. Maar tolerantie is paradoxaal: wie tolerant is, verdraagt opvattingen of praktijken die hij/zij eigenlijk verwerpt. Tegenwoordig komt tolerantie neer op de strijd tegen discriminatie van individuen of groepen. Voor sommigen is het moreel relativisme. Velen vinden dat opinies of handelingen die aan anderen schade kunnen berokkenen, nooit op tolerantie mogen rekenen.
UCSIA onderzocht de paradox van tolerantie in een vijfdelige lezingenreeks. Elke gastspreker verzorgde ook een masterclass voor studenten filosofie aan de Universiteit Antwerpen en sommigen daarenboven een workshop aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte (K.U.Leuven).
THEO DE WIT
Op 17 juni gaf Theo de Wit, professor in de filosofie aan de Universiteit van Tilburg, een filosofisch-historische inleiding, waarop respondent Patrick Loobuyck, Universiteit Antwerpen, reageerde. Het begrip tolerantie ontstond in de 16de eeuw maar zijn betekenis evolueerde sterk. Vandaag zijn we in zekere zin allemaal vreemden voor elkaar en met de categorie “tolerantie” kunnen we een scherpe scheidingslijn trekken tussen een ‘wij’ en een ‘zij’.
RAINER FORST
Op 28 oktober 2009 lichtte Rainer Forst, professor politieke theorie en filosofie aan de Johann Wolfgang Goethe Universiteit van Frankfurt, een theoretisch model voor tolerantie toe dat normatief gerechtvaardigd kan worden en stand houdt te midden van de uiteenlopende wijzen waarop men het begrip invult. Zijn respondent was Tim Heysse, K.U.Leuven.
SUSAN MENDUS
Op 8 november stelde Susan Mendus, professor politieke filosofie aan de Universiteit van York, dat we zo sterk ingebed zijn in het historisch gegroeide liberalisme, dat we bijna niet meer kunnen begrijpen hoe religieuze motieven aan de basis zouden kunnen liggen van geweld zoals op 9/11. Guy Vanheeswijck, Universiteit Antwerpen, reflecteerde op haar uiteenzetting.
GLEN NEWEY
Glen Newey van Keele University argumenteerde op 9 december waarom het recht om vrijuit te spreken onmisbaar is om te komen tot vrijheid van vereniging en deelname aan politiek en maatschappij. Dit zogenaamd onschendbaar recht wordt toch – paradoxaal genoeg – vaak aan beperkingen onderworpen. Jogchum Vrielink (K.U.Leuven) diepte zijn analyse uit met een onderzoek van de Belgische anti-discriminatiewetgeving.
JAMES HANVEY
James Hanvey, theoloog aan het Heythrop College te Londen, stelde op 14 januari 2010 dat tolerantie in de huidige liberale cultuur een centrale rol vervult in het handhaven van maatschappelijke vrede. Maar als men juridisch vastlegt wat getolereerd moet worden, wijst men ook een domein aan van het ontoelaatbare. Wie trekt die grens? Tolerantie moet een eerder sociale deugd zijn: leren ruimte en tijd geven. De theologische notie van ‘God’s geduld’ die door Karl Barth werd ontwikkeld, kan hierbij inspiratie bieden. God formuleert een liefdesplan maar laat tijd om het te bereiken en de mogelijkheid om er langs meerdere wegen te geraken. Gods’ geduld overstijgt de paradox van de tolerantie en stelt ons in staat te leven met tegenstelling en conflict in de hoop op vernieuwing en vooruitgang.
Een gedetailleerd verslag van elke lezing vindt u hier:
|