Vlaams Universiteits- en Hogeschoolpastoraat
Van VUP naar VUHP
Xenia vertelt hoe ‘VUHP’ is ontstaan uit het ‘VUP’, dat toen een erkende vereniging voor jeugdwerk was. “Sinds 2000 maken hogescholen en de diocesane jeugddienst eveneens deel uit van het netwerk, maar de sterkhouders zijn nog steeds de pastorale diensten van de Vlaamse universiteiten”, gaat ze verder.
Niet alleen het netwerk onderging een transformatie, ook de werkcontext van studentenpastores is grondig veranderd in de afgelopen vijfentwintig jaar. “In het Antwerpse universitair onderwijs staan de levensbeschouwelijke scheidslijnen niet langer op de voorgrond. Waar de UFSIA historisch sterk geworteld was in de katholieke en jezuïtische traditie, positioneert haar opvolger, de huidige Universiteit Antwerpen, zich als actief pluralistisch”, zegt ze.
Die dialoog tussen verschillende levensbeschouwingen en overtuigingen krijgt een concreet gezicht bij de Antwerpse pastorale dienst: er zijn drie katholieke studentenpastores, naast een vrijzinnig consulent en een moslimchaplain.
Zinzoekers
Hoewel Xenia’s achtergrond in de katholieke traditie ligt, noemt ze zichzelf liever spiritueel zorgverlener. “Die term raakt voor mij meer aan de fundamentele vragen over het bestaan en het klinkt tegelijk toegankelijker.”
Ze merkt namelijk dat geloof en religie voor veel studenten minder vanzelfsprekende referentiekaders zijn geworden, maar vragen rond identiteit, existentiële kwetsbaarheid, spiritualiteit, zingeving en verbondenheid zijn niet verdwenen.
“Integendeel, het lijkt erop dat de toenemende diversiteit in de samenleving net nieuwsgierig maakt naar de eigen wortels. Wie ben ik, waar kom ik vandaan, wat geeft richting aan mijn leven? Dat houdt studenten nog steeds bezig”. Ze wijst naar de voorhal van de Ignatiuskapel, een gezellige zithoek met in het midden een houten boom met zichtbare wortels. In de boom hangen handgeschreven kaartjes.
“Dit is de Narthex, gelegen tussen de gewijde ruimte van de kapel en de straat. De plek is speciaal ontworpen voor alle zinzoekers. We merken dat er bij de studenten vandaag nood is aan een pastorale werking die gegrond blijft in de christelijke traditie en die tegelijk openstaat voor de diversiteit aan overtuigingen en zingevingsvragen.”
Op zoek naar jezelf
Renée beaamt dat. “Tijdens je studententijd ben je volop op zoek naar wie je bent, maar soms komen daar nog eens verlieservaringen, stress of heimwee bovenop. Ook maatschappelijke verschuivingen en de polarisatie van het debat baren studenten zorgen.”
“De studententijd geldt dan wel als ‘de tijd van je leven’, maar studenten krijgen vandaag heel wat te verduren en zoeken naar houvast.”
“Inderdaad, die zoektocht is complex. Er leven bijvoorbeeld heel wat moeilijke vragen rond gender, relaties en maatschappelijke normen. Wat betekent het vandaag om man of vrouw te zijn, wat kan en mag nog?”
“We merken dat sommige studenten zich niet uitspreken uit vrees gecanceld te worden. Tegelijk zien we bij een deel van de studenten sterk conservatieve of radicale denkbeelden opduiken. Het tegengaan van radicalisering vraagt om een zorgvuldige aanpak, om gesprek en kritische reflectie”, gaat Xenia verder.
Ze heeft vaak gesprekken met studenten over identiteit, angst, eenzaamheid en zingeving. “Ze vragen zich af: wie ben ik in een wereld die voortdurend verandert? De mogelijkheden en vrijheden lijken haast onbegrensd, maar de verantwoordelijkheid die daarmee gepaard gaat, kan ook overweldigend zijn”, zegt ze.
“In de Narthex kunnen studenten een persoonlijke boodschap achterlaten in de boom, een kaarsje branden of gewoon even tot rust komen. Hier is ruimte om, vanuit je eigen achtergrond en levensbeschouwing, te verwijlen, stil te staan bij wat je draagt”.
De verscheidenheid bij VUHP
“De Narthex is een mooi voorbeeld uit de pastorale werking van Universiteit Antwerpen. Het VUHP-netwerk vertegenwoordigt evenwel een brede waaier aan pastorale initiatieven in het Vlaamse hoger onderwijs.
Zo heeft KU Leuven een Universitaire Parochie: onze dienst doet niet enkel pastoraal werk en de begeleiding van kotstudenten in gemeenschapshuizen, maar biedt ook sacramenten, gebedsvieringen en uitvaarten aan. De parochie is er voor studenten en personeelsleden van KU Leuven én voor de parochianen uit de buurt.
Ik vind het heel fijn om het ene moment een diepzinnig gesprek te voeren met studenten en het andere moment met hen karaoke te zingen in een gemeenschapshuis. We gaan mee in het ritme van de student: we zijn aanspreekbaar voor de moeilijke dingen des levens, maar ook voor koetjes en kalfjes”, vertelt Renée.
VUHP verenigt ‘beroepspastores’ en docenten die naast hun lesopdracht pastorale taken opnemen, want niet elke instelling investeert in gelijke mate in studentenpastoraat. Daarom wil VUHP het pastorale werk bij elke instelling nog meer zichtbaarheid geven.
“Iedere instelling legt eigen accenten, afhankelijk van de beschikbare mensen en middelen. De diensten van Universiteit Antwerpen en KU Leuven zijn de grootste, maar bij de collega’s van Kamino, Karel De Grotehogeschool, KU Leuven Kulak, de KU Leuven-residenties, UHasselt en VIVES is er ook een gedegen pastoraal aanbod voor studenten”, vertelt Renée.
Xenia noemt de christelijke inspiratie een belangrijk deel van de geschiedenis en identiteit van het netwerk. “De uitdaging bestaat er voor mij in om vanuit onze eigen inspiratie in gesprek te gaan met andere levensbeschouwingen en overtuigingen, zonder de verschillen uit te vlakken. Die openheid vraagt dat we kritisch blijven nadenken over wie we als netwerk bereiken en welke perspectieven nog te weinig aan bod komen. Zo kunnen we trouw blijven aan onze wortels en tegelijk groeien in de manier waarop we ons verhouden tot een steeds diverser hoger onderwijs.”
De eigenheid van studentenpastoraat
Volgens Renée en Xenia onderscheidt studentenpastoraat zich duidelijk van andere ondersteunende onderwijsdiensten, net door de nadruk op levensbeschouwing en de daarbij horende rituelen.
“We begeleiden studenten niet alleen bij concrete vragen of problemen, maar bieden ook ruimte aan existentiële vragen en momenten waarop woorden soms tekortschieten. Daarbij staan we niet buiten het verhaal: we getuigen ook van onze eigen positionaliteit, waarbij onze levensbeschouwing het fundament vormt van waaruit we werken en mensen tegemoet treden”, legt Xenia uit.
Renée vindt pastor zijn daarom geen doordeweekse job. “Ik voel mij persoonlijk erg betrokken bij wat een student met me deelt, zeker als over verlieservaringen gaat. Als pastor mag ik studenten écht nabij zijn. Ik beluister hen en waar het passend of helpend is, deel ik soms ook iets uit mijn eigen leven”.
Tussen integratie en vrijplaats
Xenia merkt op dat het studentenpastoraat zich in een spanningsveld bevindt, tussen integratie en vrijplaats. “Enerzijds maken we deel uit van de universiteit en haar werking, anderzijds willen we een plek bieden die niet uitsluitend in het teken staat van presteren, efficiëntie of het oplossen van problemen. Het mag een ruimte zijn waar studenten even niets hoeven te bereiken, waar twijfel er mag zijn en waar ze op adem kunnen komen.
Tenslotte zit de eigenheid van het pastoraat voor mij ook in de manier waarop we aanwezig zijn. We hoeven niet altijd meteen antwoorden te formuleren of oplossingen aan te reiken.”
"Soms is het net de essentie om beschikbaar te zijn, nabij te blijven en ruimte te geven aan wat zich aandient. Die presentie, zonder de noodzaak om alles onmiddellijk te verhelpen, is een wezenlijk onderdeel van onze opdracht.”
Het is die eigenheid die VUHP de komende jaren nog zichtbaarder wil maken, een moeilijke opgave in een onderwijscontext waarin vooral meetbare resultaten en concrete interventies tellen. “Onze kracht ligt net vaak in iets wat moeilijker te kwantificeren valt: aanwezig zijn, luisteren en ruimte scheppen voor verwondering en reflectie.”
“Daarnaast zie ik een groeiende nood aan religieuze geletterdheid. Wanneer religieuze tradities onvoldoende gekend zijn, dreigen hun verhalen en betekenissen verloren te gaan of uitsluitend vanuit stereotypen te worden benaderd”, gaat Xenia verder.
Met het netwerk willen ze nuance brengen in het gesprek over religie, zingeving en levensbeschouwing en de kritische reflectie stimuleren in een complexe samenleving die met identiteitsvragen en onzekerheden worstelt.
Professionalisering van het studentenpastoraat
Tegelijk blijft VUHP verder investeren in de professionalisering van studentenpastoraat. “Onze leden hebben een schat aan ervaring en expertise in huis, we willen de ontmoeting tussen hen blijven stimuleren, net als het onderling uitwisselen van goede praktijken. Samen willen we ook werken aan een deontologische code en daarmee een kader scheppen waar ook nieuwe studentenpastores in mee kunnen stappen”, vertelt Renée met zichtbaar enthousiasme.
Wat dat laatste betreft, wil VUHP de job aantrekkelijker maken voor studenten die een pastorale stageplek zoeken. “Ten slotte vinden we het belangrijk om ook de stem en de leefwereld van studenten expliciet aan bod komen in onze studiedagen en bijscholingen. We moeten niet alleen spreken óver studenten, maar ook luisteren naar wat hen bezighoudt en wat zij van ons nodig hebben”, pikt Xenia in.
Renée knikt bevestigend: “Elke vijf jaar leren we een nieuwe studentenpopulatie, met nieuwe noden, kennen. Het is aan ons om mee te bewegen in die stroom van verandering. We moeten onszelf telkens opnieuw heruitvinden in hoe we een veilige haven voor hen kunnen zijn. Ik vind het een voorrecht dat ik studenten mag begeleiden tijdens hun zoektocht naar hun plek in de wereld en ondertussen zoek ik ook de mijne. Jezelf mógen kwetsbaar opstellen in je job vind ik zo bijzonder. Dat is wat het beroep zo waardevol maakt”.
Meer over de samenwerking lees je op onze projectpagina, meer over het netwerk op de website van VUHP.
Twee activiteiten in januari
Ruimte geven, ook als er geen pasklaar antwoord is: daar draait het in het studentenpastoraat om. VUHP en UCSIA staan er in januari 2027 bij stil met twee activiteiten in de Manresazaal van het UCSIA-huis.
Op 14 januari om 19.30 uur geeft cultuursocioloog Walter Weyns de publieke lezing ‘De universiteit als ivoren snelkookpan’. Hij bekijkt hoe de universiteit zich opnieuw uitvindt en wat dat betekent voor de leefwereld van studenten. Tijdens de receptie nadien maak je via een postersessie kennis met de verschillende pastorale initiatieven in Vlaanderen.
Op 14 en 15 januari volgt de tweedaagse workshop ‘Ruimte om te worden’ voor pastores uit het hoger onderwijs, met veiligheid en autonomie als uitgangspunt. Inschrijven kan tot 14 december 2026.