Deze lezing (in het Engels) wordt georganiseerd in het kader van de Leerstoel P.W. Segers, die elk jaar rond Rerum Novarum een publieke lezing brengt met kritische inzichten over actuele maatschappelijke vraagstukken.
Voedselrechtvaardigheid
Die veranderingen zijn nodig om uitdagingen op het gebied van milieu, klimaat en volksgezondheid aan te pakken. Tegelijk kunnen ze ook sociale en ecologische onrechtvaardigheden creëren of versterken.
Bijvoorbeeld: strengere regels voor duurzame landbouw kunnen extra moeilijk zijn voor landbouwers, vooral voor kleinere landbouwers. Ook zijn duurzame of biologische producten meestal duurder. Daardoor kunnen mensen met een lager inkomen deze producten minder gemakkelijk kopen.
Daarom is het belangrijk om goed te kijken naar de gevolgen voor rechtvaardigheid. Alleen zo kunnen we ervoor zorgen dat de overgang naar een duurzamer voedselsysteem ook rechtvaardig en inclusief is.
De ontwikkeling van een praktisch evaluatie-instrument
Onderzoekers zien rechtvaardigheid in voedselsystemen als een concept met zes verschillende, samenhangende aspecten:
- Wie ontvangt de voordelen en wie draagt de lasten?
- Wie heeft inspraak in beslissingen en hoe inclusief en transparant verlopen die processen?
- Wiens identiteit, kennis en noden worden erkend of net over het hoofd gezien?
- Hoe wordt schade uit het verleden aangepakt, gecompenseerd of hersteld?
- Hoe beïnvloeden beslissingen van vandaag toekomstige generaties?
- Hoe worden niet-menselijke wezens en ecosystemen beïnvloed en beschermd?
Toch ontbreekt het vandaag nog aan praktische instrumenten om deze aspecten te beoordelen in concrete projecten en beleid.
In deze bijdrage stelt Erik Mathijs een evaluatie-instrument voor dat deze zes aspecten vertaalt naar concrete vragen en meetpunten. Het helpt onderzoekers en beleidsmakers om systematisch na te denken over rechtvaardigheid, keuzes te maken en interventies in voedselsystemen met elkaar te vergelijken.
Op die manier ondersteunt het instrument meer transparante en rechtvaardige besluitvorming en draagt het bij aan een voedselsysteem dat beter aansluit bij de ambitie van de EU voor een eerlijke en inclusieve klimaattransitie.
Over Erik Mathijs
Erik Mathijs is de directeur van de Sustainable Food Economies Research Group (SFERE) en hoogleraar landbouw- en hulpbronneneconomie aan de KU Leuven.
Hij behaalde zowel zijn MSc in Bioscience Engineering als zijn PhD in Landbouweconomie aan dezelfde universiteit. Zijn onderzoek focust op praktijken, metrieken en beleid die de transitie naar een duurzaam en veerkrachtig Europees landbouw- en voedselsysteem ondersteunen.
Hij vervulde verschillende internationale expertrollen, waaronder rapporteur (2011) en voorzitter (2015) van de Foresight Exercises van het Permanent Comité voor Onderzoek in de Landbouw van de EU. Van 2016 tot 2019 was hij voorzitter van de Wetenschapsraad van de Agropolis Foundation in Montpellier. In 2020 bekleedde hij de Francqui-leerstoel aan UC Leuven. Recent was hij lid van de EU-expertgroep over duurzame voedselsystemen (2020) en voorzitter van de expertgroep over duurzame voedselconsumptie (2023) binnen het wetenschappelijk adviesmechanisme van de Europese Commissie.
Leerstoel P.W. Segers
De Leerstoel P.W. Segers werd opgericht ter nagedachtenis van van sociaal leider en Minister van Staat Paul-Willem Segers (1900–1983).
Elk jaar rond Rerum Novarum brengt de leerstoel een kritische en onafhankelijke blik op sociale, economische en politieke vraagstukken in België, Europa en daarbuiten.
