Kerkelijke landbouwgronden
Kerkelijke instellingen bezitten nog altijd landbouwgrond: historisch erfgoed dat vroeger samenhing met zorg en voedselvoorziening, en vandaag opnieuw kansen biedt voor lokale landbouw, bodemgezondheid en biodiversiteit.
In juni en oktober organiseert UCSIA samen met De Landgenoten en Ecokerk daarom vier ontmoetingsdagen voor kerkelijke grondeigenaars met handvatten voor toekomstgericht beheer.
Voor deze nieuwsupdate spraken we met Petra Tas, coördinator bij De Landgenoten, en met Cléo Rosseneu, stafmedewerker bij Ecokerk.
Petra Tas
is sinds eind 2018 coördinator van De Landgenoten, een coöperatie en stichting die samen met veel geëngageerde burgers landbouwgrond vrijkoopt om die voor altijd te bestemmen voor biologische landbouw.
Daarnaast inspireert en adviseert De Landgenoten publieke grondeigenaars om hun gronden in te zetten voor landbouw met maatschappelijke meerwaarde.
Voorheen werkte Petra meer dan 15 jaar voor BioForum, de sectororganisatie van de biologische landbouw en voeding.
Voor Petra vertrekt gezonde landbouw bij gezonde bodems. Bovendien zouden we landbouw niet mogen zien als een puur economische sector, maar als de noodzakelijke basis voor de gezondheid van mens, dier en omgeving.
Een slim beheer en gebruik van landbouwgronden biedt daarenboven veel kansen om maatschappelijke meerwaarde te creëren op vlak van lokale economie en tewerkstelling, sociale cohesie, biodiversiteit, klimaat en water.
Cléo Rosseneu
is sinds 2023 stafmedewerkster bij Ecokerk, een deelwerking van het Netwerk Rechtvaardigheid en Vrede (NRV). Het NRV is een netwerk van negen christelijk geïnspireerde solidariteitsorganisaties die werkzaam zijn in de Vlaamse samenleving.
Via gerichte campagnes en inhoudelijke ondersteuning moedigt Ecokerk aan om de hoop levend te houden en gezamenlijk te werken aan een klimaatveilige, milieuvriendelijke en sociaal rechtvaardige toekomst.
Voordien was Cléo medewerker bij de Beroepsvereniging voor Zorgpastores en leerkracht lager- en huisonderwijs. Zij is al bijna tien jaar actief betrokken bij diverse voedselbosprojecten.
Momenteel woont zij samen met haar partner in een houten kluis, gelegen in een Kempisch (voedsel)bos. Vanuit deze leef- en werkomgeving begeleidt zij occasioneel bezinningsmomenten, geïnspireerd door de natuur en haar spirituele dimensie.
Wat is volgens u vandaag het belang van publieke landbouwgronden binnen de bredere maatschappelijke uitdagingen?
Petra benadrukt dat publieke grond vandaag een hefboom kan zijn voor voedsel en landschap, precies omdat er ook veel misloopt:
“We zien dat steeds meer landbouwgronden in Vlaanderen gebruikt worden voor niet-agrarische doelstellingen of uitgeput geraken door een extractieve vorm van landbouw, die vaak niet eens bedoeld is voor de regionale markt."
“Dat is nefast voor de lokale voedselproductie én brengt een negatieve impact met zich mee waarvan we de gevolgen steeds vaker merken. Bovendien weten we dat veel boeren afhankelijk zijn van de zekere toegang tot publieke landbouwgrond om hun bedrijf overeind te houden.”
“Publieke landbouwgronden die bewust zorgvuldig toegewezen worden aan zorgzame landbouw, met langdurige contracten, kunnen een grote, positieve impact hebben op onze voedselproductie. Een bewust beheer kan een transitie in de landbouw teweegbrengen en tegelijkertijd ten goede komen aan veel burgers, via een verhoogde biodiversiteit, lokale tewerkstelling, gezonde voedselvoorziening, minder klimaatdruk enzovoort.”
Ook Cléo legt de nadruk op de kansen van de gronden:
“Met het blijvend bezitten en blijvend beheren van de landbouwgronden, dienen zich kansen aan voor de groei van een meer duurzame landbouw gericht op de lokale markt.”
Tegelijk wijst Cléo er ook op dat het volgens haar vandaag de dag niet aantrekkelijk is om voedsel te produceren. “Hoewel onze boeren erg essentieel zijn en de bron vormen van ons dagelijks eten, moeten ze werken met kleine winstmarges. Dat stimuleert hen te intensiveren en te investeren in schaalvergroting. Zo heeft onze maatschappij boeren doen grijpen naar een intensieve vorm van landbouw die een negatieve impact heeft op ons leefmilieu en ons klimaat.”
Het belang van kerkelijke landbouwgronden
Op de vraag welke specifieke betekenis kerkelijke landbouwgronden binnen dit geheel hebben, schetst Cléo scherp wat er op het spel staat wanneer kerkelijke gronden zonder plan verdwijnen:
“Gronden die al generaties en soms eeuwenlang werden bewerkt om de lokale markt en gemeenschap van voedsel te voorzien, verdwijnen op die manier in privébezit, met ‘verpaarding’ van landbouwland als zichtbaar gegeven.”
Verpaarding van landbouwgronden is een actuele trend in Vlaanderen waarbij landbouwgronden worden omgezet in weilanden voor paarden, vaak voor hobbydoeleinden. Dit fenomeen, samen met “vertuining” (landbouwgrond die tuin wordt), draagt bij aan een afname van het areaal dat beschikbaar is voor professionele voedselproductie.
En toch is er volgens Cléo ook handelingsruimte omdat er “mogelijkheden bestaan om de verbinding met die landbouwgronden wel te behouden en – samen met de lokale gemeenschap – te genieten.
Als kerkfabriek-grondeigenaar kan je bijdragen aan een goed leven voor de boeren van de toekomst, aan de gezondheid van onze bodems en daarmee onze voeding en onszelf. Je kan ruimte geven aan natuur in de landbouw zodat lokale biodiversiteit mee voor ecologische en landschappelijke meerwaarde zorgt.”
"We willen dat onze kinderen en kleinkinderen nog de kans hebben om op levende bodems aan gezonde voedselproductie te doen."
Wat is de missie van De Landgenoten met betrekking tot landbouwgronden, en hoe ziet u haar rol in het realiseren van die missie?
De Landgenoten vertrekt volgens Petra vanuit een heel concrete missie: “Landbouwgronden definitief vrijkopen en bestemmen voor biologische landbouw. Op die manier willen we bijdragen aan het herstel en de bescherming van gezonde, vruchtbare landbouwbodems en aan het ondersteunen van zowel bestaande als nieuwe bioboeren.”
“Ons werk is toekomstgericht: we willen dat onze kinderen en kleinkinderen nog de kans hebben om op levende bodems aan gezonde voedselproductie te doen. Bovendien willen we via deze gronden bijdragen aan een gezonder leefmilieu, met meer biodiversiteit, minder druk op het klimaat en meer ecologische weerbaarheid. Tot slot beseffen we heel goed dat een landbouwbedrijf een verbindende spil kan zijn in een gemeenschap. We nodigen de boeren op onze gronden uit om ook die rol te vervullen naar eigen mogelijkheden.”
Wat is de missie van Ecokerk met betrekking tot kerkelijke landbouwgronden, en hoe ziet u haar rol in het realiseren van die missie?
Cléo legt uit dat Ecokerk vooral wil verbinden en ondersteunen waar vrijwilligers met grondbeheer zoeken naar richting.
“Ecokerk is als kleine organisatie aanwezig in alle Vlaamstalige bisdommen en vicariaten. In onze zoektocht naar wat paus Franciscus in zijn encycliek Laudato Si’ een integrale ecologie noemde, komen we in contact met lokale gemeenschappen en groepen, verbonden aan een specifieke lokale traditie en verbonden aan een specifieke plaats waar geleefd, gewerkt en gevierd wordt. Verbonden met die gemeenschappen, zijn er over heel het land kerkfabrieken waar vrijwilligers nog steeds het beheer van hun (landbouw)gronden ter harte nemen. Die mensen willen wij graag met elkaar in contact brengen, en mee op weg zetten naar duurzame en sociale oplossingen voor de vraagstukken waar ze bij dat werk mee te maken krijgen.”
De ontmoetingsdagen
De ontmoetingsdagen brengen kerkelijke grondeigenaars samen rond eenzelfde vraag: hoe kan landbouwgrond opnieuw toekomst dragen voor landbouwers, bodem en gemeenschap.
De ontmoetingsdag wordt vier keer georganiseerd op verschillende locaties in Vlaanderen. De inhoud is telkens dezelfde.
De kostprijs bedraagt € 15 en is inclusief lunch en dranken.