Dit was de UCSIA-winterschool 2026!
Interdisciplinair leren
Experts van verschillende Vlaamse universiteiten en uit het buitenland reikten uiteenlopende kaders aan om naar de uitdagingen van migratie te kijken. Daarbij besteedden ze bijzondere aandacht aan de inzet en gevoeligheden van het nieuwe EU Migratiepact.
Magnus Brunner, Europees Commissaris voor Binnenlandse Zaken en Migratie, kwam naar UCSIA om de visie en prioriteiten van de Commissie die ten grondslag liggen aan het Pact toe te lichten en te bespreken.
Deze inzichten werden tijdens de week verder verrijkt met praktijkperspectieven van belangenorganisaties en organisaties die migranten ondersteunen.
"Het programma bood een interdisciplinaire blik op solidariteit en menselijke waardigheid in relatie tot migranten en vluchtelingen. De week was een reis vol nieuwe inzichten en ontmoetingen," zoals een van de deelnemers het omschreef.
Een andere deelnemer benadrukte dat het programma haar niet alleen hielp om hedendaagse migratie en het EU-beleid beter te begrijpen, maar dat het ook haar kennis van debatten over solidariteit, inclusie en exclusie verbreedde
Het concept solidariteit
Een belangrijk onderdeel van het programma onderzocht de politisering van solidariteit, waarbij werd bekeken hoe sociale solidariteit binnen de EU wordt geïnstitutionaliseerd en uitgebreid naar derde landen.
Er werd kritisch ingegaan op de vraag wat solidariteit betekent in de context van intra-Europese lastenverdeling en het uitbesteden van verantwoordelijkheden aan landen aan de EU-buitengrenzen.
Er was bijzondere aandacht voor de rol van niet-statelijke actoren bij het tegemoetkomen aan de noden van migrantengemeenschappen, waardoor tekortkomingen in het systeem werden gecorrigeerd en alternatieve, innovatieve praktijken onder de aandacht werden gebracht.
Het programma had tot doel een bredere, genuanceerdere kijk op migratie te bieden en een meer compassievolle benadering te stimuleren.
Een deelnemer verwoordde het zo: "Het programma was bedoeld om een beter begrip te krijgen van verschillende kernbegrippen, waaronder solidariteit en menselijke waardigheid. De cursus wist zijn doelstellingen voor een groot deel waar te maken, dankzij de uiteenlopende theoretische invalshoeken en perspectieven, de nadruk op interdisciplinariteit, maar vooral door de vele inzichten van zowel experts als studenten."
Theorie en praktijk
Een van de doelstellingen van de UCSIA-winterschool was om deelnemers volop de kans te geven om rechtstreeks in gesprek te gaan over de conceptuele inzichten die zowel academici als praktijkexperts aanreikten. En de studenten hebben die kansen met beide handen aangegrepen. Ze waren zeer actief tijdens de vraag- en antwoordrondes na elke lezing. Dat leidde tot rijke en open debatten, waarin studenten zowel van deze uitwisselingen als van de levendige discussies onderling leerden.
"Het programma slaagde erin een stimulerende leeromgeving te creëren die uitnodigde tot diepgaande debatten en een open uitwisseling van gedachten, perspectieven en ervaringen," aldus een deelnemer.
Een andere deelnemer voegde daaraan toe: "Ik waardeerde het vooral dat het thema migratie vanuit verschillende invalshoeken werd benaderd en dat we allemaal werden aangemoedigd om na te denken over de lezingen en om inzichten in te brengen vanuit onze eigen ervaringen en persoonlijke interesses/achtergronden."
Naast de rijke theoretische kaders en debatten bood de winterschool de studenten ook de kans om rechtstreeks in contact te komen met migranten. Dankzij de vruchtbare samenwerking met lokale organisaties die met migrantengemeenschappen werken, konden de studenten met hen samenwerken – zij het op een heel bescheiden manier – en konden ze hun theoretische kennis koppelen aan concrete praktijkervaringen. Zo kregen ze een voorproefje van de pedagogische kracht van service-learning.
Het was bijzonder waardevol dat de migranten zelf aan het woord kwamen: door met migranten in gesprek te gaan, leerden de deelnemers veel over migratie en vluchtelingen.
Gedeelde kennisvorming
De diverse mix van academische, professionele en persoonlijke achtergronden binnen de groep maakte een diepgaande analyse mogelijk en vooral een empathische betrokkenheid bij het onderwerp, bij elkaar en bij vertegenwoordigers van lokale migrantengroepen.
Deze uitwisselingen leidden tot gedeelde kennisvorming en tot een soort routekaart naar een rechtvaardiger Europees migratiesysteem. Op de laatste dag presenteerden de studenten de resultaten van hun discussies in kleine groepen over hoe migratie en solidariteit elkaar zouden moeten versterken.
De groepspresentaties maakten elk op hun eigen manier duidelijk hoe de deelnemers de verschillende input hadden verwerkt en omgezet in originele visualisaties van de uitdagende migratiereizen.
Eén groep ontwierp een bordspel met morele en juridische dobbelstenen. Een andere groep beeldde de reis uit als een klimwand, een directe verwijzing naar hun eigen service-learningervaring met Rising You. Een derde groep benadrukte het belang van het overstijgen van EU-patriottisme door een inclusieve en empathische invulling van solidariteit centraal te zetten.
De laatste groep gebruikte het beeld van een zandloper om duidelijk te maken dat een verschuiving in het narratief nodig is, zodat gedeelde menselijkheid, een gemeenschappelijk thuis en het algemeen welzijn centraal komen te staan in onze benadering van migratie.
Belangrijkste inzichten
Zoals een van de deelnemers het mooi samenvatte, waren de belangrijkste inzichten van deze winterschool:
- concepten en situaties in hun context plaatsen,
- migratie zien als een complexer probleem dan het op het eerste gezicht lijkt,
- gevoelig zijn voor de wereldbeelden van anderen,
- de nadruk leggen op onze gedeelde menselijkheid in plaats van op onze verschillen,
- bijdragen aan ons gemeenschappelijk thuis, en
- zich inzetten voor het algemeen welzijn, als tegengewicht voor het individualisme en eigenbelang dat al te vaak door de politieke klasse wordt uitgedragen.
Het gestelde doel was zeer ambitieus: “Waarde in tijden van wanhoop: migratie als uitdaging voor Europese solidariteit”. Solidariteit met wie en in welke mate vormt een belangrijk onderdeel van het debat over migratie- en asielbeleid. Deze winterschool hielp om inzicht te krijgen in wat er op het spel staat.
