Een erfenis met toekomst
Publieke instellingen bezitten in Vlaanderen en Brussel samen zo’n 53.500 hectare grond met een landbouwbestemming. Daarmee bepalen ze mee de toekomst van één op de vijf beroepslandbouwers.
Bijna de helft van die grond is in handen van OCMW’s en kerkfabrieken. Dat is geen toeval: een groot deel van de gronden werd al in de middeleeuwen geschonken voor werken van barmhartigheid, zoals hospitalen en godshuizen. Sindsdien worden ze meestal verpacht van generatie op generatie.
Kansen
Toch verdwijnt die erfenis snel. Sinds 2005 verkochten OCMW’s bijna een derde van hun grond, en kerkfabrieken en andere levensbeschouwelijke instellingen zowat een tiende. Die grond gaat meestal naar privé-eigenaars.
Tegelijk breekt er een bijzonder moment aan. De gemiddelde Vlaamse landbouwer is 57 jaar, en slechts weinig boeren boven de vijftig hebben een opvolger. De komende jaren komen dus veel gronden vrij. Dat biedt kansen voor jonge boeren, lokale voeding en een gezonde bodem.
Van inventaris tot contract
De experts van De Landgenoten gaven eerst uitleg over de historiek, de mogelijkheden en het vernieuwde Vlaamse pachtdecreet.
Daarnaast gaven ze een stappenplan. Begin met een inventaris: welke gronden heb je, wie gebruikt ze en is er voor elk perceel een geldige overeenkomst?
Bepaal daarna wat je met de grond wilt bereiken. Het Charter van goed kerkelijk beheer van de Belgische bisschoppen kan daarbij inspireren.
Wijs vrijkomende gronden vervolgens toe via een open en transparante oproep. Het soort contract maakt veel uit. Met een gewone pacht kun je de boer geen voorwaarden opleggen over hoe hij teelt of verkoopt. Met erfpacht kan dat wel.
Wat leeft er bij de kerkfabrieken?
De deelnemers brachten hun eigen mooie voorbeelden mee:
- Sommige kerkfabrieken kopen nog altijd landbouwgrond bij, en geven boeren via loopbaanpacht zekerheid voor een hele carrière.
- Eén kerkfabriek werkt al jaren met een puntensysteem om gronden eerlijk en transparant toe te wijzen.
- Andere kerkfabrieken stapten bewust af van investeringen in appartementen. Grond bleek op lange termijn een waardevoller bezit.
Ook de knelpunten waren herkenbaar:
- Het is vaak onduidelijk wie de grond eigenlijk gebruikt, zeker na een fusie of een erfenis.
- Er zijn nog veel mondelinge pachtafspraken.
- Het beheer rust volledig op de schouders van vrijwilligers.
Daar kwamen ook concrete tips uit:
- Weet je niet zeker wie je grond bewerkt? Landbouwers geven elk jaar aan welke percelen ze gebruiken. Als eigenaar kun je bij het departement Landbouw en Visserij opvragen wie jouw percelen heeft aangegeven.
- Zet een mondelinge pacht bij de eerste gelegenheid op papier.
- Leg niet te veel regels op. Deel liever je doelen met de boeren en laat hen zelf met voorstellen komen.
Deel van een groter verhaal
De ontmoetingsdagen maken deel uit van ons project over publieke landbouwgronden. Daarin onderzoeken we hoe grond in handen van kerkelijke en andere publieke instellingen kan bijdragen aan een duurzamer en rechtvaardiger voedselsysteem.
Op maandag 1 december gaan we dieper in op die vraag tijdens de studiedag Grond voor rechtvaardigheid, met onderzoekers en praktijkinitiatieven uit het veld.
Nog twee kansen om aan te schuiven
Beheer je de gronden van een kerkfabriek, of ben je op een andere manier bij kerkelijk grondbezit betrokken? Dan ben je van harte welkom op een van de volgende ontmoetingsdagen. Je krijgt er uitleg van experts, je hoort verhalen uit de praktijk en je kunt ervaringen uitwisselen met andere kerkfabrieken. We sluiten af met een lunch.
- Hasselt, donderdag 15 oktober: inschrijven
- Drongen (Gent), donderdag 22 oktober: inschrijven
Meer lezen en luisteren
In november lanceren we een nieuwe podcastreeks over publieke landbouwgrond. In de eerste aflevering licht hoofdonderzoeker Hans Vandermaelen (ILVO) zijn onderzoek toe. Petra Tas van De Landgenoten deelt haar ervaringen vanuit het veld.
Samen met De Landgenoten en Ecokerk
Voor deze reeks ontmoetingsdagen werken we samen met twee partners.
De Landgenoten koopt sinds 2014 landbouwgrond met het geld van geëngageerde burgers. Die grond verhuurt ze voor een hele loopbaan aan bioboeren. Je kan er ook terecht voor advies over het beheer van je grond, of ze kunnen het beheer voor jou doen.
In Schilde gebeurt dat bijvoorbeeld al: via een erfpacht met De Landgenoten bewerkt bioboer Piet De Bolle 3,2 hectare van de kerkfabriek Heilige Guibertus.
Ecokerk inspireert en ondersteunt kerkgemeenschappen om zorg voor de aarde in de praktijk te brengen, vanuit de gedachte van integrale ecologie uit Laudato Si’. Kerkelijke landbouwgrond is een heel concrete plek om dat te doen.
