Europa & Solidariteit Religie & Samenleving Ethiek & Economie

Hou (afstand) van elkaar: Erika Vlieghe en Lindsy Desmet blikken terug op de coronacrisis

Wat blijft er over van de lessen uit de coronaperiode? Met die vraag opende UCSIA de lezingenreeks U-turn: 5 jaar later. Tijdens de eerste avond gingen infectiologe Erika Vlieghe en onderzoeker Lindsy Desmet in op een spanning die velen tijdens de pandemie hebben gevoeld: hoe beschermen we mensenlevens zonder menselijkheid en nabijheid uit het oog te verliezen?

De volledige opname van de avond kan je hieronder bekijken.

Hou (afstand) van elkaar!

Een periode die alles op zijn kop zette

In zijn inleiding blikte moderator Erik De Bom terug op de eerste weken van de pandemie. Wat toen begon als een periode van onzekerheid en radicale maatregelen, bleek ook een moment waarop onze samenleving plots tot ingrijpende veranderingen in staat was. Werk werd op korte tijd anders georganiseerd, sociale gewoonten veranderden, en vragen over solidariteit, rechtvaardigheid en duurzaamheid kwamen nadrukkelijk op tafel.

Die vragen vormen ook het vertrekpunt van de reeks U-turn: 5 jaar later. Wat is er uiteindelijk overgebleven van de ambities en inzichten uit die periode?

Infectieziekten: wetenschap, gedrag en menselijkheid

In haar lezing nam Erika Vlieghe het publiek mee in de complexe wereld van infectieziekten. COVID-19 is slechts een van de vele infectieziekten waarmee de mensheid in haar geschiedenis te maken kreeg — en waarmee we ook vandaag nog geconfronteerd worden. Nieuwe uitbraken zullen blijven voorkomen.

Net daarom is voortdurende monitoring essentieel. Door infectieziekten wereldwijd op te volgen en snel signalen op te pikken, kunnen overheden en gezondheidsinstanties grote uitbraken tijdig proberen in te dammen.

Tegelijk benadrukte Vlieghe dat menselijk gedrag een cruciale motor is in de verspreiding van infectieziekten. Virussen reizen mee met onze contacten, mobiliteit en sociale gewoonten. Dat maakt dat maatregelen om uitbraken te stoppen vaak diep ingrijpen in ons dagelijks leven.

Daar ontstaat een moeilijk evenwicht. Interventies die het virus moeten stoppen — zoals afstand houden of contactbeperkingen — raken aan onze relaties, ons gedrag en onze manier van samenleven. Volgens Vlieghe is het daarom belangrijk om beide polen ernstig te nemen: de nood aan kordate gezondheidsmaatregelen én de nood aan menselijke nabijheid en waardigheid.

Meer weten? Lees dan Gepokt en gemazeld, het nieuwste boek van Erika Vlieghe.

Zinbeleving en menselijke nabijheid in de ouderenzorg

Het tweede deel van de avond bracht een ander, maar nauw verbonden perspectief. Vanuit haar onderzoek bij geriatrische patiënten stond Lindsy Desmet stil bij de impact van de pandemie op zinbeleving in de ouderenzorg.

Ze wees erop dat ouderenbeleid vaak wordt uitgetekend door beleidsmakers en professionals in hun dertiger en veertiger jaren. Zij bevinden zich in een levensfase waarin waarden zoals vrijheid, autonomie en onafhankelijkheid centraal staan. Voor oudere mensen in zorgcontexten zijn echter vaak andere zaken belangrijk: nabijheid, betekenisvolle relaties en aandacht voor het dagelijks leven.

Tijdens de pandemie werd dat spanningsveld pijnlijk zichtbaar. In de drang om levens te beschermen, kwamen bewoners van woonzorgcentra soms in een situatie terecht waarin belangrijke menselijke contacten wegvielen.

Tegelijk ziet Desmet ook een positieve verschuiving: sinds de coronaperiode is er meer aandacht voor de wensen en noden van bewoners zelf. In veel zorginstellingen groeit het besef dat levenskwaliteit en zinbeleving een essentieel onderdeel zijn van goede zorg.

Ze waarschuwde wel voor een mogelijke nieuwe uitdaging. Technologische innovaties in de zorg bieden veel mogelijkheden, maar kunnen er ook toe leiden dat menselijke aanraking en persoonlijke interactie naar de achtergrond verdwijnen. Volgens Desmet is het belangrijk om technologie steeds te blijven afwegen tegen wat voor bewoners werkelijk betekenisvol is.

Voorbereiden op toekomstige crises

De avond maakte duidelijk dat de pandemie niet alleen een medische crisis was, maar ook een maatschappelijke en existentiële ervaring.

Voor de toekomst blijft het volgens Erika Vlieghe cruciaal om potentieel bedreigende infectieziekten nauwgezet op te volgen. Monitoring en internationale samenwerking vormen een belangrijke pijler van preventief gezondheidsbeleid.

Daarnaast pleitte ze ervoor om nu al het gesprek te voeren over moeilijke en ethische vragen rond crisismaatregelen. Tijdens een uitbraak is er vaak weinig tijd en ruimte voor maatschappelijk debat. Net daarom is het belangrijk om zulke discussies in rustige tijden te voeren, als onderdeel van de voorbereiding op een volgende gezondheidscrisis.

Ook in de ouderenzorg is vooruitdenken noodzakelijk. Volgens Lindsy Desmet betekent dat onder meer dat ouderen zelf een stem krijgen in het beleid dat hun leven bepaalt. Alleen zo kan zorg werkelijk aansluiten bij wat voor hen belangrijk is.

Met die inzichten zette de eerste lezing van U-turn: 5 jaar later de toon voor de rest van de reeks: terugblikken op de coronaperiode om beter te begrijpen hoe we als samenleving met toekomstige uitdagingen kunnen omgaan.

Enkele impressies

U-turn: 5 jaar later

Dit is de eerste lezing in de reeks U-turn: 5 jaar later. Daarin gaan we op zoek naar de blijvende impact van de coronaperiode.

Toen COVID-19 uitbrak in 2020, viel onze samenleving stil. Er ontstond ruimte om te dromen over een nieuwe manier van samenleven met meer aandacht voor menselijkheid, solidariteit en sociale rechtvaardigheid.

We zijn nu vijf jaar later. Wat is er overgebleven van deze mooie voornemens?

Bekijk ook de andere lezingen in de reeks:

Beluister de podcast Solidariteit Spreekt !

In het eerste seizoen van onze podcast Solidariteit Spreekt nemen we een aanloop naar de lezingenreeks U-turn: 5 jaar later.

Journaliste Linda De Win bekeek samen met experts de ontwikkelingen op het gebied van solidariteit, duurzaamheid en toekomstdenken doorheen de lens van de coronatijd.

Ontdek de podcastreeks Solidariteit Spreekt!

Meer weten?