IJkpunten in een wereld in flux

De tektonische platen van de wereldpolitiek zijn aan het verschuiven. De wereldorde kraakt en plooit zich terug op zichzelf. Iconisch is intussen het beeld van Vladimir Poetin, eenzaam aan zijn grote, witte, marmeren tafel met al dan niet een verdwaalde gesprekspartner aan het andere uiteinde. Het beeld is om meerdere redenen veelzeggend. De grote leiders hebben zichzelf letterlijk teruggetrokken. Zo leven ook zij in eigen bubbels waarvan niet duidelijk is hoe die juist worden geïnformeerd.

Ze hebben enkel nog oog voor de belangen van hun eigen groep. En dus bepalen ze ook eerst wie tot die eigen groep behoort. De anderen zijn op hun best rivalen; in het slechtste geval tegenstanders die moeten worden geëlimineerd. En de burger die zelf niet weet van welk hout pijlen te maken en waar houvast te vinden, klampt zich angstvallig vast aan sterke leiders met duidelijke, eenduidige antwoorden. Informatie is cruciaal. Het heeft een diepgaande impact op de plaats van journalisten en wetenschappers in onze samenleving.

Het programma

19.30 uur | Welkom en inleiding
door Erik De Bom, waarnemend directeur van UCSIA

19.40 uur | Covid als deeltjesversneller van tribalisering
door Koert Debeuf (VUB)

Sinds 2006 gaan de globalisering en democratisering er wereldwijd op achteruit, terwijl de polarisering en het autoritarisme toenemen. Meer en meer muren worden gebouwd, terwijl ook het aantal oorlogen stijgt. Even leek het erop dat de covidcrisis de katharsis zou zijn om die negatieve trend om te keren, maar in deze lezing toont Koert Debeuf dat het omgekeerde waar bleek.

Koert Debeuf is filosoof, historicus en geopolitiek analist. Hij is momenteel professor Midden-Oosten en wereldpolitiek aan de Vrije Universiteit Brussel, waar hij ook directeur is van de Caroline Pauwels Academy of Critical Thinking. Eerder was hij hoofdredacteur van de EUobserver, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy, kabinetschef van de voorzitter van de liberale fractie in het Europees Parlement en speechschrijver en woordvoerder van de eerste minister. Van 2011 tot 2016 woonde hij in Caïro vanwaar hij het Midden-Oosten intensief heeft bezocht.

20.20 uur | Media als munitie, doelwit of ontmijners van een nieuw grootmachtenconflict?
door Maarten Rabaey (De Morgen)

‘Het eerste oorlogsslachtoffer is de waarheid’, klonk het al tijdens WOI. Vandaag geldt dat nog steeds. Rusland bestookt sinds zijn bloedige invasie in Oekraïne zijn bevolking en de Europeanen met propaganda en desinformatie, terwijl kritische stemmen worden opgesloten of vermoord. Maar de luide oorlogstrom verdringt soms ook in het vrije en pluralistische Europa een sereen debat over de juiste balans tussen defensie, diplomatie en ontwikkelingssamenwerking. Men polariseert tot of-of, in plaats van de gebruikelijke en-en. In de VS van president Donald Trump stuurde het Department of War intussen onafhankelijke journalisten weg uit het Pentagon en verving hen door bevriende influencers. Wereldwijd neemt de persvrijheid af. Alleen al in China zitten dit jaar 120 journalisten in de cel. In Gaza zijn al meer dan 270 Palestijnse journalisten gedood onder Israëlisch vuur.

In deze gefragmenteerde wereld staat de onafhankelijke kwaliteitspers voor een grote uitdaging, aldus Maarten Rabaey. De evolutie werd versneld door de covidpandemie die de globale handel ernstig uit balans bracht en de tunnelvisies versterkte van ‘strongmen’ zoals Poetin en Trump, die ook de wetenschap de wacht aanzegden.

Maarten Rabaey studeerde communicatiemanagement en internationale politiek. Hij werkt als journalist voor De Morgen waar hij zich toelegt op geopolitiek, defensie, veiligheid en humanitaire crises.

21.00 uur | Vraag en antwoord

21.30 uur | Einde

U-turn: 5 jaar later

Dit is de vierde lezing in de reeks U-turn: 5 jaar later. Daarin gaan we op zoek naar de blijvende impact van de coronaperiode.

Toen COVID-19 uitbrak in 2020, viel onze samenleving stil. Er ontstond ruimte om te dromen over een nieuwe manier van samenleven met meer aandacht voor menselijkheid, solidariteit en sociale rechtvaardigheid.

We zijn nu vijf jaar later. Wat is er overgebleven van deze mooie voornemens?

Bekijk ook de andere lezingen in de reeks:

Beluister de podcast Solidariteit Spreekt !

In het eerste seizoen van onze podcast Solidariteit Spreekt nemen we een aanloop naar de lezingenreeks U-turn: 5 jaar later.

Journaliste Linda De Win bekeek samen met experts de ontwikkelingen op het gebied van solidariteit, duurzaamheid en toekomstdenken doorheen de lens van de coronatijd.

Ontdek de podcastreeks Solidariteit Spreekt!