FUCE-zomerschool zet aan tot reflectie over humanisme en vrede

Hoe kan het Europese humanisme bijdragen aan vrede? Daarover dachten 29 studenten uit 10 landen na tijdens de zevende editie van de FUCE-zomerschool, van 29 juni tot 3 juli aan de Université Catholique de Lille.

De zomerschool van de FUCE (de Federatie van Europese Katholieke Universiteiten) wordt gecoördineerd door UCSIA.

European Humanism in the Making of Peace

Het thema van dit jaar kreeg een bijzondere betekenis in de huidige internationale context. Die wordt getekend door conflicten en groeiende uitdagingen voor het samenleven tussen volkeren. Centraal stond een interdisciplinaire blik op de rol van het Europese humanisme bij vredesopbouw.

Oorlog als geleefde werkelijkheid

Voor deelnemers uit landen als Oekraïne en Libanon is oorlog een heel reële ervaring. Hun aanwezigheid en getuigenissen waren een belangrijke bijdrage aan de zoektocht naar vrede in Europa. Enkelen deelden hun persoonlijke ervaringen en hun gedachten over de toekomst van Europa in het publieke panel MyEurope.

De deelnemers waardeerden dat sterk, zo blijkt uit hun evaluatie van het programma:

'Het programma heeft zijn doelen volledig bereikt: de interculturele dialoog bevorderen en ons begrip van de Europese identiteit verdiepen. Doordat studenten met heel verschillende achtergronden samenkwamen, konden we abstracte academische theorieën achter ons laten en ons echt verdiepen in de geleefde geschiedenissen en perspectieven van onze medestudenten.'

'Je blik verruimen vraagt vaak moeite, maar dit programma maakte dat proces een stuk makkelijker.'

'In de toekomst wil ik graag meer aan dit soort programma's deelnemen. Ze verruimen mijn blik, moedigen een betekenisvolle dialoog aan en bieden een ruimte waar verschillende stemmen gehoord worden.'

Nationalisme: verbindend of verdelend?

Een van de vele onderwerpen in de discussies was de rol van nationalisme, dat burgers zowel kan verenigen als verdelen. Dat klonk ook door in de portfolio’s (’travelogues’) die de studenten indienden:

'Tijdens een van de lezingen bespraken we nationalisme en patriottisme. Dat leidde tot een interessant debat, omdat deelnemers uit verschillende landen die begrippen heel anders begrijpen. Voor veel Oekraïners hangt nationalisme nauw samen met onze strijd voor vrijheid, en het blijft ons de kracht en veerkracht geven om weerstand te bieden aan de Russische agressie. Voor sommige deelnemers, vooral uit landen als Frankrijk, heeft nationalisme overwegend negatieve historische connotaties.'

'Wat mij als taalkundestudent het meest boeide, was hoe verschillend mensen deze begrippen opvatten. Een Belg, een Catalaan, een Portugees of een Duitser verbindt telkens andere historische ervaringen aan nationalisme. Ik vroeg me af of debatten over nationalisme daarom zo vaak verwarrend worden: mensen gebruiken hetzelfde woord, maar verwijzen naar heel verschillende realiteiten. Misschien is de belangrijkere vraag niet of nationalisme goed of slecht is, maar wat een politieke gemeenschap volgens ons moet samenbinden.'

Europese besluitvorming van binnenuit

In het Europees Parlement namen de studenten deel aan een simulatiespel over politieke besluitvorming rond sancties tegen Rusland. Zo konden ze zelf ervaren hoe complex dat proces is. Een van hen schreef in de evaluatie van de oefening:

'Wat me tijdens de simulatie opviel, was de verscheidenheid aan meningen binnen het Europees Parlement. De verschillende standpunten van de fracties tonen hoe gedeelde basiswaarden toch op verschillende manieren in actie kunnen worden omgezet. Het toont ook hoe de EU uiteenlopende meningen respecteert en vertrouwt op democratische instellingen en processen om beslissingen te nemen voor haar burgers. Toch weet het publiek vaak niet hoe die democratische processen precies werken. Er is dus nog ruimte om het publieke bewustzijn en de burgerparticipatie te vergroten.'

Vrede in een verhaal

De zomerschool wil kritische reflectie stimuleren, maar ook emotionele betrokkenheid bij het onderwerp. Daarom schreven de studenten een fictief verhaal met een conflict, niet noodzakelijk over oorlog, volgens een vaste structuur: harmonie, ontwrichting en oplossing. Een student deelde deze gedachte:

'Paradoxaal genoeg moet een verhaal dat het vredesproces wil verkennen een conflict bevatten. Het moet focussen op het moeilijke werk van vrede opbouwen, onderhandelen of bewaren tegen actieve tegenkrachten. Het belangrijkste verschil tussen een conflict in een verhaal en een conflict in de echte wereld is dat het fictieve leidt tot harmonie en verrijking, terwijl het echte trauma veroorzaakt en cycli van geweld en vernietiging op gang brengt.'

Van Ieper naar Zagreb

Een excursie naar Flanders Fields in Ieper, langs gedenktekens en slagvelden van de Eerste Wereldoorlog, confronteerde de deelnemers met de blijvende historische wonden van oorlog op wereldschaal.

In haar keynotelezing trok Jasna Ćurković Nimac, vicerector Internationale Samenwerking van de Katholieke Universiteit van Kroatië, het thema door naar de herinneringspolitiek rond conflicten.

Haar universiteit is de volgende gastheer van de FUCE-zomerschool. Deze editie legde zo de basis voor de nieuwe driejarige cyclus in Zagreb. Daar komen verschuivende territoriale en culturele grenzen en hun psychologische impact uitgebreider aan bod.

Kritisch onderwijs en dialoog

Tot slot merkte een student op:

'Hoewel we allemaal op onze eigen manier conflicten en oorlogen herinneren, schept dat een soort gemeenschappelijke grond. Ervaringen met vroegere conflicten zijn daarom zowel divers als verbindend. De verhalen verschillen, maar het menselijke lijden erachter kunnen we allemaal begrijpen. De belangrijkste bronnen om vrede op te bouwen zijn dus niet wetten, instellingen of het collectieve geheugen alleen, maar de combinatie van kritisch onderwijs en dialoog. Wetten en instellingen kunnen op zichzelf geen solidariteit creëren. Onderwijs helpt ons complexiteit te begrijpen, en dialoog laat ons mensen ontmoeten van wie de ervaringen verschillen van de onze.'