De lezing zal in het Nederlands verlopen. De toegang is gratis en iedereen is van harte welkom, maar vergeet niet om je vooraf in te schrijven.
UCSIA organiseert dit event in samenwerking met Pax Christi.
Jürgen Habermas (1929-2026)
Jürgen Habermas was een van de meest invloedrijke filosofen van de twintigste eeuw. Als vooraanstaand denker binnen de Frankfurter Schule ontwikkelde hij de ‘Theorie van het communicatieve handelen’.
In zijn werk legde Habermas voortdurend de nadruk op het belang van democratie, de rechtsstaat en een machtsvrije dialoog. Voor zijn jarenlange inzet voor de democratie ontving hij in 2013 de Erasmusprijs.
Wat houdt een democratische samenleving bijeen wanneer burgers fundamenteel van elkaar verschillen?
Deze vraag loopt als een rode draad door het werk Habermas en is vandaag misschien urgenter dan ooit.
Habermas zocht het antwoord niet in een gedeelde afkomst, religie of levenswijze, maar in de mogelijkheid om als vrije en gelijke burgers met elkaar in gesprek te gaan.
Begrippen als communicatieve rationaliteit, publieke ruimte en constitutioneel patriottisme vormen de bouwstenen van dat democratische ideaal. Maar daarin neemt ook een ander, minder vaak centraal gesteld begrip een belangrijke plaats in: solidariteit.
Habermas omschreef solidariteit ooit als de keerzijde van rechtvaardigheid. Rechtvaardigheid beschermt de gelijke vrijheid van ieder individu; solidariteit verwijst naar de wederzijdse betrokkenheid zonder welke die vrijheid moeilijk denkbaar is.
Maar volstaat dat? Kan een rechtvaardige democratie zelf de solidariteit voortbrengen die zij nodig heeft? Kan constitutioneel patriottisme mensen verbinden die weinig anders met elkaar gemeen hebben? En wat gebeurt er wanneer burgers niet langer bereid zijn naar elkaars argumenten te luisteren?
In deze bijeenkomst willen we Habermas niet alleen herdenken, maar vooral met Habermas in discussie gaan. Na een korte situering van zijn denken bespreken de deelnemers in groep enkele centrale vragen uit een vooraf gelezen tekst. We sluiten af met een gezamenlijke terugkoppeling: is solidariteit inderdaad de keerzijde van rechtvaardigheid — of toch niet?
Aanbevolen lectuur
Ter voorbereiding op de lezing kan je hier alvast de aanbevolen lectuur lezen.
A Plea For European Solidarity (26p) is hoofdstuk 1 uit het boek The Lure of Technocracy (2015).
Citizenship and National Identity (25p) is verschenen als bijlage in het boek Between Facts and Norms: Contributions to a Discourse Theory of Law and Democracy (2016).
“Justice and Solidarity: On the Discussion Concerning ‘Stage 6’,” in Thomas E. Wren (ed.), The Moral Domain, MIT Press, 1990, pp. 224–251.
Programma
-
18.00 uur | Welkom
door Tom Sauer, hoogleraar internationale politiek aan de Universiteit Antwerpen en voorzitter werkgroep Veiligheid en Ontwapening van Pax Christi Vlaanderen -
18.10 uur | Lezing 'Solidariteit als keerzijde van rechtvaardigheid — of toch niet?'
door Peter Thijssen, hoogleraar politieke sociologie aan de Universiteit Antwerpen - 18.40 uur | Discussie in groep
- 19.30 uur | Afsluitende plenaire beschouwingen
- 20.00 uur | Einde
Over Peter Thijssen
Peter Thijssen is hoogleraar aan de Faculteit Sociale Wetenschappen van de Universiteit Antwerpen en onderzoeker bij de M2P-onderzoeksgroep (Media, middenveld en politiek) .
Hij doet politiek-sociologisch onderzoek naar politieke participatie, de personalisering van stemgedrag, publieke opinie over hoogtechnologische thema’s zoals kernenergie, en solidariteit in de politieke communicatie van partijen en kiezers.
Hij combineert zijn onderzoekswerk met onderwijs in statistiek, publieke opinie en politieke communicatie, en publiceerde recent in tijdschriften als Acta Politica en Journal of Risk Research.
