De zomerschool is een gesloten programma voor geselecteerde bachelorstudenten. Maar er zijn ook twee publieke sessies, die je ofwel live in Lille, ofwel online kan bijwonen.
Van crisis naar opbouw
Dit jaar wordt die discussie voortgezet, waarbij de focus verschuift van crisis naar opbouw: van het begrijpen van de krachten die verdeeldheid zaaien naar het verkennen van praktijken die verzoening brengen.
Het thema voor 2026 stelt de vraag: wat voor soort humanisme is nodig om vrede niet alleen te bewaren, maar ook te creëren? Vrede is een voortdurende daad van verbeeldingskracht, solidariteit en hoop.
Een beproefd en getransformeerd humanisme
Creatieve inspanningen voor vrede
Vrede is niet alleen de afwezigheid van oorlog. Zoals de Schumanverklaring Europa in herinnering bracht: “Wereldvrede kan niet worden gewaarborgd zonder creatieve inspanningen die in verhouding staan tot de gevaren die haar bedreigen.”
Het Europese humanisme heeft altijd naar die creativiteit gestreefd. Van de middeleeuwse rechtvaardige oorlogstheorie tot Kants eeuwige vrede, van de naoorlogse verzoening tot de oprichtingsvisie van de Europese Unie, vrede wordt beschouwd als een werk van cultuur en geweten.
Morele architectuur van vrede
Maar de morele architectuur van vrede staat opnieuw onder druk. De oorlog in Oekraïne, de heropleving van nationalisme en de aanhoudende ongelijkheid hebben de kwetsbaarheid van Europa blootgelegd.
De ‘cultuur van vrede’ die na 1945 is ontstaan – geworteld in mensenrechten, samenwerking en gedeelde welvaart – kan niet langer als vanzelfsprekend worden beschouwd.
De taak is nu niet alleen om die cultuur te verdedigen, maar ook om haar opnieuw vorm te geven, waarbij nieuwe perspectieven uit de geschiedenis, het geloof, de kunst en het maatschappelijk middenveld worden geïntegreerd.
Waardigheid en dialoog
In Pacem in Terris (1963) schreef paus Johannes XXIII dat ware vrede “gebaseerd is op waarheid, gebouwd is op gerechtigheid, gevoed en bezield wordt door naastenliefde, en tot stand komt onder de auspiciën van vrijheid” (§167).
Het programma
De week bestaat uit vijf gekoppelde academische cursussen, die elk een belangrijk aspect van de relatie tussen het Europese humanisme en vrede behandelen. Samen vormen ze een reis van de wortels van het Europese bewustzijn naar de maatschappelijke uitingen ervan in de praktijk.
Het programma bestaat uit lezingen, workshops, culturele bezoeken en simulatieoefeningen, met als afsluiting een gezamenlijk creatief project en een openbare reflectie.
Cursus I – De bijdrage van de geschiedenis aan het Europese bewustzijn
De openingscursus legt de historische basis van de juridische, morele en politieke identiteit van Europa.
Er wordt gekeken naar hoe de herinnering aan conflicten het zelfbeeld van het continent heeft gevormd, van de verwoestingen van de wereldoorlogen tot het ontstaan van het naoorlogse vredesproject.
De studenten verkennen de dubbele erfenis van de Europese geschiedenis: haar vermogen tot zowel vernietiging als verzoening. Speciale aandacht gaat uit naar de Schumanverklaring, die precies 75 jaar geleden werd ondertekend.
We sluiten de dag af met een stadswandeling, waarbij deze vragen in het fysieke en herdenkingslandschap van de gaststad worden geplaatst.
Cursus II – Literatuur, kunst, vertaling en Europese identiteit
Kunst en literatuur fungeren al lang als het geweten van Europa en getuigen zowel van lijden als van vernieuwing. Deze cursus onderzoekt hoe poëzie, fictie en kunst het verlangen naar vrede en het verdriet van verlies uitdrukken. Vertaling, zowel taalkundig als cultureel, wordt een metafoor voor vrede zelf: de beweging naar begrip voor de ander.
De studenten analyseren hoe kunst empathie cultiveert en hoe cultureel geheugen kan worden herzien als een bron van verzoening in plaats van wrok. Ze denken na over hun eigen verhaal en gaan ermee aan de slag door een opdracht in creatief schrijven over het thema van de week.
Cursus III – De Europese Verlichting en het islamitische erfgoed
Deze cursus verkent de intellectuele en interreligieuze wortels van het Europese denken. Het geloof van de Verlichting in rede, dialoog en universele waardigheid ontstond niet in isolatie, maar in dialoog met de islamitische filosofie en wetenschap.
Door terug te keren naar dit gedeelde erfgoed, zullen deelnemers nadenken over hoe interculturele uitwisseling het moderne idee van vrede heeft gevormd.
De discussie zal ook ingaan op hoe het hedendaagse Europa deze openheid in de dialoog met zijn moslimburgers en -buren kan herstellen, waarbij vrede wordt erkend als zowel een interne als externe relatie.
Cursus IV – Europees sociaal humanisme
Deze cursus onderzoekt de politieke en sociale uitingen van vrede binnen de Europese traditie. Ze volgt hoe liberale en republikeinse ideeën – over individuele vrijheid, burgerdeugd en het algemeen belang – de zoektocht van Europa naar een rechtvaardige sociale orde hebben gevormd.
Van de wederopbouw na de oorlog tot de ontwikkeling van de verzorgingsstaat en de Europese Unie, laten deze tradities zien dat vrede zowel een politieke als een morele prestatie is.
Aan de hand van Fratelli Tutti en hedendaagse debatten over solidariteit gaat de cursus in op de vraag hoe sociaal humanisme kan worden vernieuwd te midden van de huidige verdeeldheid.
Het bezoek aan Flanders Fields in Ieper biedt een moment van bezinning op de kosten van oorlog en de roeping van vrede in het openbare leven.
Cursus V – Maatschappelijke betrokkenheid in de praktijk
De laatste cursus richt zich op de praktijk. Door middel van workshops en simulatiespellen passen de deelnemers de inzichten van de week toe in de praktijk, zowel op lokaal, Europees als mondiaal niveau. De nadruk ligt op daadkracht: hoe kunnen studenten, als toekomstige leiders en burgers, optreden als vredestichters?
Het slotstuk van de zomerschool is Performing Europe, de presentatie van de verhalen en samenwerkingsprojecten waarin de studenten hun kennis vertalen naar creatieve publieke expressie.
Ze doen ook een oefening om na te denken over de dynamiek van politieke interactie op Europees niveau.
Publiekslezingen
De FUCE-zomerschool biedt twee lezingen voor een breder publiek aan. Je kan deze sessies ook online volgen.
In de openingslezing op dinsdagavond geeft een expert een inleiding op het thema van deze editie.
In de paneldiscussie MyEurope op woensdagavond delen enkele deelnemers hun visie op en voor Europa.
Conclusie
Vrede is niet vanzelfsprekend en ook niet gegarandeerd. Het is een morele en culturele taak die verbeeldingskracht, nederigheid en samenwerking vereist.
Het Europese humanisme – gevormd door geloof en rede, door dialoog en diversiteit – leert ons dat vrede ontstaat waar waarheid en gerechtigheid samenkomen, waar barmhartigheid macht in toom houdt en waar de waardigheid van ieder mens wordt gerespecteerd.
De FUCE-zomerschool 2026 zal daarom niet alleen vrede bestuderen, maar ook in praktijk brengen: door ontmoetingen, artistieke creatie, dialoog en gedeelde hoop.
Om terug te komen op Pacem in Terris: vrede “is de vrucht van geordende relaties” (§167) – en die relaties, over disciplines en culturen heen, zijn precies wat deze zomerschool wil vormen.
Door studenten van de universiteiten van de Federatie samen te brengen, bevestigt FUCE nogmaals de missie die centraal staat in het Europese hoger onderwijs: leergemeenschappen vormen die, juist door hun diversiteit, humanisme in dienst van vrede tot stand brengen.
Organisatoren
UCSIA organiseert deze zomerschool samen met de Europese Federatie van Katholieke Universiteiten (FUCE), Université Catholique de Lille, en met de steun van Erasmus+.
