Maarten Degreef (Sciensano) en Anthony Longo (Tilburg University) over middelengebruik en sociale media

Hoe heeft de coronacrisis ons gebruik van verdovende middelen en sociale media beïnvloed en wat zijn de blijvende sporen? In de tweede avond van U-turn: 5 jaar later gingen Maarten Degreef (Sciensano) en Anthony Longo (Tilburg University) op zoek naar een antwoord. Bekijk hier de volledige opname.

De verdoofde samenleving

Vijf jaar na de coronacrisis blijven de sporen ervan zichtbaar — ook op plekken waar we ze misschien niet meteen verwachten. Tijdens de tweede avond van de lezingenreeks U-turn: 5 jaar later liet UCSIA twee experts aan het woord over een thema dat iedereen aan den lijve ondervond, maar dat zelden systematisch in kaart wordt gebracht: de verdoofde samenleving.

Drugs: een lichte stijging, maar de echte zorg ligt elders

Maarten Degreef, forensisch toxicoloog bij Sciensano en verbonden aan het Belgian Early Warning System on Drugs, schetste een genuanceerd beeld van het gebruik van cannabis, cocaïne, ecstasy en amfetamines. Voor al deze stoffen is een lichte stijging zichtbaar, maar die trend was al vóór de pandemie aan de gang en heeft er waarschijnlijk weinig mee te maken.

De echte bezorgdheid situeert zich elders. Jaar na jaar verschijnen er nieuwe psychoactieve stoffen op de Belgische markt. In 2020 waren dat er 14, een jaar later al het dubbele. Gebruikers weten vaak niet dat ze die stoffen consumeren, laat staan welke effecten ze mogen verwachten. Tegelijk stijgt het polydruggebruik: steeds meer mensen combineren verschillende middelen, gelijktijdig of op dezelfde avond. Dat maakt de risico’s aanzienlijk moeilijker in te schatten – voor de gebruikers zelf én voor de hulpverlening.

Sociale media: de publieke ruimte verhuisde naar de huiskamer

Anthony Longo, postdoctoraal onderzoeker in de ethiek en filosofie van de technologie aan Tilburg University, bekeek het vraagstuk vanuit een andere invalshoek. Voor velen groeiden de sociale media tijdens de lockdowns uit tot een persoonlijke reddingslijn, maar ze werden veel meer dan dat.

Toen de fysieke publieke ruimte grotendeels wegviel, verschoof het maatschappelijk debat naar sociale media en die verschuiving is sindsdien niet meer ongedaan gemaakt. De publieke ruimte bevindt zich nu ook in de huiskamer: het is daar dat opinies zich vormen, protesten ontstaan en politieke debatten worden gevoerd.

Longo waarschuwt echter voor een te eenzijdige benadering van die evolutie. Wie sociale media louter als psychologisch gevaar framet — toxisch, verslavend, een epidemie — riskeert te vergeten dat diezelfde platformen voor veel jongeren de enige veilige haven zijn die ze kennen. Beleid dat zich alleen op dat ene verhaal baseert, mist een essentieel stuk van de werkelijkheid.

Mis de volgende lezing niet!

De reeks U-turn: 5 jaar later gaat verder. We hebben nog een lezing op het programma staan. Op 28 april 2026 ontvangen we Koert Debeuf (VUB) en Maarten Rabaey (De Morgen) voor een analyse van de geopolitieke verschuivingen en de rol van de media in tijden van desinformatie en toenemende druk op persvrijheid.

U-turn: 5 jaar later

Dit is de eerste lezing in de reeks U-turn: 5 jaar later. Daarin gaan we op zoek naar de blijvende impact van de coronaperiode.

Toen COVID-19 uitbrak in 2020, viel onze samenleving stil. Er ontstond ruimte om te dromen over een nieuwe manier van samenleven met meer aandacht voor menselijkheid, solidariteit en sociale rechtvaardigheid.

We zijn nu vijf jaar later. Wat is er overgebleven van deze mooie voornemens?

Bekijk ook de andere lezingen in de reeks:

Beluister de podcast Solidariteit Spreekt !

In het eerste seizoen van onze podcast Solidariteit Spreekt nemen we een aanloop naar de lezingenreeks U-turn: 5 jaar later.

Journaliste Linda De Win bekeek samen met experts de ontwikkelingen op het gebied van solidariteit, duurzaamheid en toekomstdenken doorheen de lens van de coronatijd.

Ontdek de podcastreeks Solidariteit Spreekt!

Meer weten?