Grote Vragen

lezingenreeks stadsfestival ‘Barokke Influencers’

maart-november 2023

2023 wordt het jaar van Barokke Influencers, een stadfestival van traditie en vernieuwing dat Antwerpen zal doen bruisen met kunst en cultuur. De centrale vraag luidt: Waarom zijn en blijven we kinderen van de barok? Initiatiefnemers UCSIA en Universiteit Antwerpen willen de invloed van de barok op het heden tonen en willen de centrale rol benadrukken die de jezuïeten in Antwerpen hebben gespeeld.  

De wereld in transitie 

De 17de eeuw is bepalend geweest voor de ontwikkeling van Antwerpen en de Lage Landen. Maar het was ook een heel woelige periode. Godsdienstoorlogen, handel en de exploratie van de pas ontdekte Nieuwe Wereld deden het heersende wereldbeeld wankelen. Net als vandaag werden de burgers geconfronteerd met heel veel onzekerheden. Toch keken zij vol hoop en vertrouwen naar de toekomst. Kunnen we vandaag inspiratie vinden in de barokke wijsheden en oplossingen van toen? Kan hun levenshouding houvast bieden in deze snel veranderende wereld? We zoeken het antwoord in de lezingenreeks ‘Grote Vragen’.  

De reeks spiegelt onze samenleving aan die van de barok aan de hand van vier thema’s: solidariteit, religie, onderwijs en (de)kolonisatie. Per thema werkten we een vierdelig programma uit: een historische benadering, een hedendaags perspectief en twee debatten. In totaal dus zestien activiteiten waarin we het woord geven aan experts als Lea Ypi, Wim Decock, Liz Bucar, Judith Pollmann, Ad Meskens, Ann Dooms en Manuel Sintubin. 

Solidariteit 

In de 16de en 17de eeuw waren Antwerpen en zijn haven een internationale draaischijf van handel in goederen en ideeën. De economie bloeide op. Met de handel spoelden ook mensen uit verre streken en met heel andere gewoonten, ideeën en religies aan in Antwerpen. Dit zorgde voor een golf van diversiteit. Ook binnen het christendom verschijnen er nieuwe stromingen.  

De verdere verkenning en ontsluiting van de nieuw ontdekte gebieden bood veel kansen en mogelijkheden. Maar niet aan iedereen (laat staan de plaatselijke bevolking). Kwesties van solidariteit werden druk besproken: kan je geld lenen? Moeten schulden altijd worden terugbetaald? Moeten armeren kunnen beschikken over ‘gratis’ geld? Waar begint eenieders verantwoordelijkheid? 

Hoogleraar rechtsgeschiedenis Wim Decock (UCLouvain en ULiège) neemt ons mee terug in de tijd naar de eerste bloeitijd van het kapitalisme. De leefwereld van de notoire jezuïet Leonardus Lessius (1554-1623), ook wel bekend als ‘het orakel der Nederlanden’, die oplossingen bedacht voor elk maatschappelijk probleem. 

De Albanese auteur en professor politieke theorie Lea Ypi (London School of Economics) heeft het over het migratievraagstuk van vandaag: Moeten we kiezen tussen migratie en de welvaartsstaat? Volgens Lea Ypi kan op klasse gebaseerde solidariteit het antwoord bieden. 

Daarnaast programmeren we nog twee debatten over microfinanciering en landen met schulden.  

Ben je geïnteresseerd in dit onderwerp? Beluister dan zeker ook onze podcastaflevering met Els Hertogen van 11.11.11. 

Religie 

Europa was in de 17de eeuw het slagveld van interne religieuze verdeeldheid en godsdienstoorlogen. In Antwerpen was dat niet anders, het was de voorpost van de contrareformatie. Een opstand tegen het Habsburgse gezag en een burgeroorlog scheurden de Nederlanden in twee. Tienduizenden Antwerpenaren verlieten hun stad op zoek naar godsdienstvrijheid en vestigden zich vaak in de nieuwe Protestantse Republiek. Na 1585 stak een nieuw militant katholicisme de kop op in Antwerpen. 

Historica Judith Pollmann (Universiteit Leiden) duikt de geschiedenis in. Was Antwerpen werkelijk zo streng en intolerant? Of leek die realiteit veel meer op die bij de protestantse buren dan het zich op het eerste gezicht liet aanzien? 

Religieus ethicus Liz Bucar (Northeastern University) stelt zich vragen bij de hedendaagse spirituele shoppingcultuur. Waarom is het geen goed idee om de geloofspraktijken van exotische religies uit hun levensbeschouwelijke context te trekken en te commercialiseren in het Westen? Bucar onderzoekt het voorbeeld van yoga.  

Ben je geïnteresseerd in ‘religie’? Beluister dan zeker ook onze podcast over de roeping, geloven en zingeving met Marjolijn van Heemstra en Wouter Druwé.

Onderwijs 

De 17de eeuw was ook een periode van nieuwe wetenschappelijke inzichten onder meer in de wiskunde. De jezuïeten in Antwerpen hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van deze discipline. Hun samenwerking met schilders als Rubens had verstrekkende gevolgen die hen leidden naar een vernieuwende wiskunde.  

Hoe komt het dat zij zoveel belangstelling hadden voor wiskunde? Ad Meskens (AP Hogeschool) is een specialist in de geschiedenis van de wiskunde in de Nederlanden en vertelt ons over de uitzonderlijke plaats die wiskunde innam in het programma van de jezuïeten. 

Ann Dooms en Manuel Sintubin staan stil bij het belang van wiskunde en wetenschappen vandaag. 

Ben je geïnteresseerd in dit thema? Beluister dan zeker ook onze podcast over wiskunde en de wiskundig pionier en jezuïet Franciscus Aguilonius met David Eelbode! 

(De)kolonisatie 

Met de ontdekking van nieuwe werelden volgde ook de poging om die nieuwe werelden te veroveren, overheersen, cultiveren en bekeren. Ook heel wat jezuïeten, zoals bijvoorbeeld de Antwerpse Josse Van Suerck, trokken op missie naar Zuid-Amerika en het Oosten om het christelijke geloof te verspreiden. Tegelijkertijd was het letterlijk een heel nieuwe wereld waarvan men veel kon leren. 

We leggen momenteel de laatste hand aan het programma voor dit thema. Binnenkort kan je hierover alles lezen op onze website. 

Ben je geïnteresseerd in dit onderdeel van het programma? Beluister dan zeker ook de podcast over missionering en dekolonisering met Sibo Kanobana en Johan Verberckmoes. 

Beleef samen met ons de barok! 

Naast de lezingen is er nog veel meer barok te ontdekken. Het programma omvat expo’s, concerten en theater. Een stadsparcours gidst je langs de belangrijkste barokke plekken in Antwerpen. Schrijf zeker het weekend van 22 april in je agenda! Dan openen we de centrale expo met een groot feest op het Conscienceplein. Het festival loopt vanaf maart tot november 2023.  

Ontdek het programma! 

Solidariteit

een historisch perspectief
met Wim Decock

Wim Decock

Sociale strijd en solidariteit

lezing
Grote vragen van Barokke Influencers
16 maart 2023

een hedendaags perspectief
met Lea Ypi

Lea Ipy

Solidariteit, immigratie en sociale klasse

lezing (in het Engels)
Grote vragen van Barokke Influencers
29 maart 2023

debat over
microfinanciering

17-18 april 2023
(datum onder voorbehoud)
Meer info is op komst!

debat over
staatsschulden

april 2023
Meer info is op komst!

Religie

een historisch perspectief
met Judith Pollmann

dummy-4k

Hoe gevaarlijk is het geloof van de ander?

lezing
Grote vragen van Barokke Influencers
9 mei 2023

een hedendaags perspectief
met Liz Bucar

Liz Bucar

Waarom spiritueel shoppen in alle hoeken van de wereld een probleem kan zijn

lezing (in het Engels)
Grote vragen van Barokke Influencers
3 mei 2023

debat over religie
kunst & inclusie

mei 2023
Meer info is op komst!

debat over
religie & kunst

mei 2023
Meer info is op komst!

Onderwijs

een historisch perspectief
met Ad Meskens

Het interieur en gekende tegelvloer van de Sint-Carolus Borromeuskerk in Antwerpen geschilderd door Wilhelm Schubert van Ehrenberg

Berekende gelovigen? Schilders, jezuieten en vernieuwende wiskunde

lezing
Grote Vragen van Barokke Influencers
10 oktober 2023
Meer info is op komst!

een hedendaags perspectief
met Ann Dooms en
Manuel Sintubin

oktober 2023
Meer info is op komst!

debat over onderwijs
sprekers t.b.a.

oktober 2023
Meer info is op komst!

debat over onderwijs
sprekers t.b.a.

oktober 2023
Meer info is op komst!

(De)kolonisatie

een historisch perspectief
spreker t.b.a.

november 2023
Meer info is op komst!

een hedendaags perspectief
spreker t.b.a.

november 2023
over de toekomst van missionering
Meer info is op komst!

debat over
(de)kolonisatie

november 2023
Meer info is op komst!

debat over
(de)kolonisatie

november 2023
Meer info is op komst!

UCSIA

Prinsstraat 14
B-2000 Antwerpen
info@ucsia.be
Tel. +32 (0)3 265 49 60
Fax +32 (0)3 707 09 31